Εκεί στη Φανερωμένη που πηγαίνανε ανηφορίζανε πλέον για τα κυπαρισσάκια. Τα κυπαρίσσα, που ήτανε τα πηγάδια. Εκεί που σήμερα είναι οι κατασκηνώσεις. O τόπος αυτός ήτανε και είναι εξαιρετικού κάλλους. Η θέα είναι μοναδική –μπορώ να πω στον κόσμο. Τότε δεν υπήρχανε τόσα πολλά πεύκα όπως υπάρχουνε σήμερα, γιατί μετέπειτα γίνανε δενδροφυτεύσεις (πεύκων κτλ.). Ήτανε ο Μήτσος ο Σκιαδάς, γύρω στο ’49-’50. Εκεί στα κυπαρίσσα είναι και πηγάδια. Ακόμα υπάρχουνε νομίζω, αλλά τότε από ‘κεί πίνανε νερό. Μάλιστα η Φανερωμένη τότε στον περίβολο είχε ένα πηγάδι πολύ μικρό, που ήτανε για τις ανάγκες μέσα, του προσωπικού… Τότε δεν υπήρχε σχεδόν τίποτα, γι’ αυτό ο κόσμος έπινε εκεί το νερό.
Εκεί στα κυπαρίσσα ήτανε κι απάγκιο, απόγωνο. Δεν τους έπιανε ο αέρας κτλ. Ήταν αποκάτου απ’ τυα πηγάδια. Ήτανε τα δέντρα γύρω-γύρω και δεν τους έπαιρνε το τριανέμι να τους θερίσει είτε ο Βοριάς είτε ο Μαΐστρος είτε ό,τι ήτανε. Λοιπόν, στρώνανε απ’ κάτου καρπέτες γύρω-γύρω του αργαλειού και απάνου βάνανε τα μεσάλια. Γύρω-γύρω είχαν άλλες κουβέρτες να κάτσουνε να μην τους θερίσει αποκάτου. Γιατί άμα τους θέριζε, θα τους έκοβε. Θα τους έπιανε η υγρασία μέσα τους. Βέβαια. Και καθόντανε γύρω-γύρω… κατά παρέες και κατά συνοικίες. Εκεί παρακάτου θ’ αναφέρομε και κάτι νοικοκυρές, οι οποίες εκθειάζανε τα προϊόντα τους, τα εδέσματα κτλ. και στρώνανε τα μεσάλια κι αρχίζανε κι ανοίγανε τις κόφες, τα καλάθια, τα οποία τα ‘χανε με τούλι αππο πάνου. Ανοίγανε το καλάθι και παρουσιάζανε διάφορα εδέσματα. Τα ρίχνανε κάτου όλα. Τι είχανε τώρα θα μου πείτε. Είχανε αυγοτάραχα, αναλόγως με την ευχέρεια του καθεμιανού. Είχανε χαλβάδες κυρίως. Είχανε ελιές. Είχανε τουρσί. Είχανε φάβα απ’ του Κουφάκια και τη Βαΐτσα. Είχανε κουκιά νεροβρασμένα με ρίγανη και μ’ αλάτι. Είχανε κρεμ,μύδια ξερά… Είχανε λαγάνες κι άλλα ψωμιά. Είχανε πατάτες νερόβραστες. Είχανε χταποδάκι ξυδάτο. Είχανε πάρα πολλά θαλασσινά (καποσάντους, προσφορίτους, αχιβάδια, μύδια κτλ.). Είχανε και τα πορτοκάλια της εποχής για φρούτα, αλλά εκείνο που δεν έλειπε ποτέ απ’ το τραπέζι αυτό ήτανε το κρασί. Απαραίτητο! Δεν έλειπε από καμιά παρέα. Εκεί, λοιπόν, εκαθόντανε και τρώγανε. Κι ερχονόντανε η καθεμία κι άνοιγε τον κάλαθο και φώναζε: «Πάρε τα συκαρένια σου» (τα σύκα τα ξερά). «Πάρε τα’ αυγοτάραχό σου». «Πάρε, μαρέ ξεπατωμένο τις ελιές σου. Πάρε το χαλβά σου. Πάρε κείνο, πάρε τα’ άλλο». Αναλόγως. Θυμάμαι πολλές τέτοιες γυναίκες κι εγώ. Η καθεμία εφαινόντανε από μακριά απ’ την παρέα κι ό,τι έπαιρνε ο φακός του ματιού της και το κουτσομπολιό της γύρω-γύρω απ’ τις άλλες παρέες εφώναζε καμία, η οποία ήτανε και λίγο κουτσομπόλα: «Μμμ! Κοίταξε τη φύση γύρω!» Για να ιδούμε και να καταλάβουμε ότι κάτι γίνεται, κάτι συμβαίνει στην απέναντι παρέα.
Τώρα, όταν είχε βέβαια πολύ άσχημο καιρό, ο κόσμος αυτός όλος πού επήγαινε. Επήγαινε μέσα στο κουλούρι της Φανερωμένης, γύρω στις λότζες και στα σαλίτζα… Ήτανε κάτι σκεπές έξω, λίγο σα βεραντούλες, και πεζούλια γύρω-γύρω στα κελλιά…
Λοιπόν, εκεί μαζευόντανε κι αν ακόμα ο καιρός ήτανε καλός. Τι κάνανε; Ετρώγανε και μετά το φαΐ, το απογευματάκι τρεις η ώρα επηγαίνανε πάλε στα κελλιά, ανεξάρτητα τι καιρό είχε γύρω-γύρω και καθόντανε… Εκεί εμαζευόντανε ο Μιτζής. O Μιτζής (Χρήστος Γαντζίας ή Μιτζής) ήταν ένας τραγουδιστής σπουδαίος της δεκαετίας του ’30-’40, που στη Λευκάδα εδέσποζε με την κιθάρα του. Τραγούδαγε κι ωραία. Και ήτανε κι ο Κανιός με το μαντολίνο του και άλλοι παλιοί. O Λέτσος, ο Ζώης ο Λέτσος, ένας ράφτης, ο οποίος ήτανε σπουδαίος τύπος της Λευκάδος με την κιθάρα του κι αυτός, αλλά ουδέποτε άφηνε γύρω του το μπουκαλόπουλο με το βίνο του, το κρασί…
Εκεί εμαζευόντανε πλέον όλος ο κόσμος. Όλες οι παρέες απ’ τα κυπαρίσσα, από παντού τ’ απογευματάκι μέσα στη Φανερωμένη, στον περίβολο και γινόντανε… Τα τραγούδια ήταν ωραία, σεμνά, εύθυμα μεν, αλλά ήταν ωραία τα γλέντια και δεν ήτανε κάτι που να πρεοσβάλλει τη Μονή… Γι’ αυτό και τα επιτρέπανε. Αν εβλέπανε κάτι το παρατράγουδο, ασφαλώς και δεν το επιτρέπανε.
Έτσι γινόντανε αυτά τα πράγματα στη Φανερωμένη και όλα ασυτά: τα Κούλμα…»
(Αφήγη του Βούλη Βρεττού σε ραδιοφωνική εκπομπή για τα έθιμα της Μεγ. Σαρακοστής στον Ρ/Σ Studio Lefkatas – Μ. Δευτέρα 1996)
