- Λεπτομέρειες
-
Κατηγορία: Κοινωνία
-
Panvagil
-
Παρασκευή, 11 Απριλίου 2008 03:00
-
Εμφανίσεις: 1172
Τιμητική εκδήλωση στους παλιούς Λευκαδίτες αγρότες και αγρότισσες του Δ. Eλλομένου πραγματοποιήθηκε από την Δ/νση Αγροτικής Ανάπτυξης του νομού μας το Σάββατο 05/04/2008 ώρα 18:00 στην αίθουσα εκδηλώσεων του δημοτικού σχολείου Nυδριού. Η εκδήλωση αυτή ήταν η 4η στην σειρά αφού είχαν πραγματοποιηθεί άλλες τρεις σε Σφακιώτες, Καρυά, Βασιλική. Και σε αυτή την εκδήλωση, το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της ήταν η έντονη συγκίνηση των τιμώμενων προσώπων, μια συγκίνηση που συμπαρέσερνε όλους τους παρευρισκόμενους.
Η αίθουσα εκδηλώσεων του Δημοτικού Σχολείου Νυδριού ήταν ασφυκτικά γεμάτη από κόσμο. Μεταξύ των παρευρισκομένων και ο βουλευτής Θ. Σολδάτος, ο νομάρχης Κ. Αραβανής, ο αντινομάρχης Σ. Ρόκκος, ο δήμαρχος Θ. Βερύκιος, οι αντιδήμαρχοι Κ. Γαζή και Σ. Γαζής, νομαρχιακοί και δημοτικοί σύμβουλοι. Το πρόγραμμα της εκδήλωσης, είχε ως εξής:
- Προσέλευση - Xαιρετισμοί.
- Oμιλία κ. Σ. Σκλαβενίτη (Γυμναστής-Λαογράφος) με θέμα «Tο Λευκαδίτικο Mαχαίρι».
- Oμιλία κ. A. Λάζαρη - Γεωργοπούλου (Γεωπόνος) με θέμα «Φωτίζοντας το παρελθόν του Δήμου Eλλομένου μέσα από τις χαραμάδες της ιστορικής έρευνας». H ομιλία ήταν αφιερωμένη στον μεγάλο Aρχαιολόγο Γουλιέλμο Nτέρπφελντ και στον Φιλόλογο - Iστορικό Tηλέμαχο Στεριώτη.
- Προβολή ντοκιμαντέρ με τίτλο «Mορφές και Tόποι στα μέρη που ανέσκαψε ο Nτέρπφελντ».
- Aπονομή τιμητικών πλακετών.
Ως εύστοχες και ενδιαφέρουσες χαρακτηρίζονται οι ομιλίες και οι τοποθετήσεις στην εκδήλωση, ωστόσο, η ομιλία που έδωσε το ιδιαίτερο ?χρώμα? ήταν αυτή της κας Γεωργοπούλου - Λάζαρη, την οποία και δημοσιεύουμε στην συνέχεια σχεδόν αυτούσια. Την ενδιαφέρουσα ομιλία του κ. Σ. Σκλαβενίτη για το Λευκαδίτικο μαχαίρι, θα την δημοσιεύσουμε σε επόμενο φύλλο μας.
A. Λάζαρη - Γεωργοπούλου:
«Φωτίζοντας το παρελθόν του Δήμου Eλλομένου μέσα από τις χαραμάδες της ιστορικής έρευνας»
Αισθανόμαστε μεγάλο το βάρος της ευθύνης αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία να διοργανώσουμε αυτή τη σειρά των Τιμητικών εκδηλώσεων για τον παλιό Λευκαδίτη Αγρότη και Αγρότισσα.
Η μεγαλύτερη δυσκολία σΆ αυτή τη συλλογική προσπάθεια σΆ αυτό το τόλμημα ήταν η συμβολική επιλογή των τιμώμενων μια επιλογή που έγινε κατά ένα μέρος από τα Τοπικά Συμβούλια και συμπληρώθηκε από προτάσεις των Γεωπόνων της Υπηρεσίας μας με βάση την πολύχρονη συνεργασία που έχουμε με τον αγροτικό κόσμο.
Ασφαλώς και είναι αδύνατον να βραβευτούν με τιμητική πλακέτα όλοι οι παλιοί αγρότες μας, για λόγους που θεωρούμε ότι είναι κατανοητοί από όλους, στο πρόσωπο όμως των τιμώμενων συμβολικά Τιμούνται ΟΛΟΙ οι παλιοί ΑΓΡΟΤΕΣ των περιοχών του Δήμου Ελλομένου παρόντες και απόντες.
ΣΆ αυτή την προσπάθεια που ξεκίνησε από το Δήμο Σφακιωτών συνεχίστηκε με μεγάλη επιτυχία στους Δήμους Καρυάς και Απολλωνίων και σήμερα πραγματοποιείται στο Δήμο σας έχουμε και διάθεση και ευαισθησία γιατί όλοι προερχόμαστε από αγροτικές οικογένειες και γνωρίζουμε τι σημαίνει στέρηση και κόπος.
Μετά την ομόφωνη στήριξη του Νομάρχη και του Νομαρχιακού Συμβουλίου προσπαθήσαμε να οργανώσουμε μια σεμνή τελετή όπως αρμόζει στη σεμνότητα των τιμώμενων γνωρίζοντας απ? την αρχή ότι δεν θ΅ αποφεύγαμε τα λάθη για τα οποία αναλαμβάνουμε αποκλειστικά την ευθύνη.
Αναρωτηθήκατε ποτέ πως ένας τόπος γεμάτος πέτρες, ή όπως αλλιώς λένε οι «γραμματιζούμενοι» ένας «βραχώδης τόπος» μπορεί να μεταμορφωθεί σε καταπράσινο περιβόλι;
Πως μπορούν τα άγονα πλάγια των βουνών με τα τεράστια κοντριά να μετατραπούν σε αρχιτεκτονικές κατασκευές τέλειας αισθητικής όπως είναι τα χιλιάδες στρέμματα με σκάλες απΆ όπου ξεπροβάλλουν πράσινα και φουντωτά κλήματα βαρτζαμί ή ασημόχρωμες ασπρολιές;
Για να πάρετε την απάντηση δεν έχετε παρά να παρατηρήσετε τις σεβάσμιες μορφές των γερασμένων κατοίκων του νησιού μας, που ένα μέρος τους συγκεντρώθηκε σήμερα εδώ, να παρατηρήσετε τα σκυφτά κορμιά, τα ροζιασμένα και κουρασμένα χέρια, τις ρυτίδες που αυλακώνουν τα πρόσωπά τους, αλλά και την καλοσυνάτη, γεμάτη με ικανοποίηση έκφρασή τους.
Η ηλικία τους, τους επιτρέπει να γυρίζουν πίσω τον χρόνο και να αναπολούν τον πολύμοχθο αγώνα τους, που ήταν λίγο-πολύ ένας ειρηνικός πόλεμος, να μετρούν τα ποτάμια ιδρώτα που έχυσαν για να μερώσουν τούτο τον άγριο τόπο και να συλλογιστούν αν άξιζε τον κόπο?
Όλα τα χρόνια της τριαντάχρονης δουλειάς μου σα Γεωπόνος αυτές οι μορφές σφράγισαν την επαγγελματική μου σταδιοδρομία, δημιούργησαν αμέτρητες κοινωνικές εμπειρίες και μέσα από αυτές επιτρέψτε μου να ξεκινήσω αυτή τη περιληπτική προσπάθεια ανάδειξης και αναφοράς στην ιστορία της περιοχής σας.
Οι βαθύτερες ρίζες του σημερινού πληθυσμού του νησιού μας πρέπει να φθάνουν τουλάχιστον στις αρχές του 13ου π.Χ. αιώνα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τότε κατοικήθηκε το νησί μας. Αντίθετα μάλιστα υπάρχουν αποδείξεις ότι είχε κατοικηθεί από την παλαιολιθική περίοδο αρκετές χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα.
Αλλά και αργότερα κατά τους ιστορικούς χρόνους υπήρχε κόσμος στο νησί, που είχε αναπτύξει αξιόλογο πολιτισμό όπως δείχνουν οι ανασκαφές που πραγματοποίησε ο Δαίρπφελδ, δείγματα του οποίου είναι οι κυκλικοί τάφοι στον κάμπο του Νυδριού και στους πρόποδες των Σκάρων.
Στην ίδια περιοχή υπήρχε συνοικισμός Μυκηναικής Εποχής και δεν είναι απίθανο να ήταν κωμόπολη με το όνομα Ελλομενός κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο.
Η πιθανή οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων περί το 1600 π.Χ. είναι ότι είχαν γνωριμία με την θάλασσα και διέθεταν πλοία για επικοινωνία και εμπορική συναλλαγή και μεταβίβασαν και στους κατοπινούς την γνώση και την πείρα τους. (αξιόλογος παραθαλάσσιος οικισμός στο Νυδρί στο μυχό του κόλπου).
Φαίνεται ότι εκείνη την εποχή η Λευκάδα ήταν πυκνά δασωμένη, με πεύκα προς την πλευρά του Ιονίου και ρουπάκια προς την περιοχή της Ακαρνανίας. Διέθετε όμως και μερικές καλές και εύφορες πεδιάδες και αρκετά νερά, που ευνοούσαν την απασχόληση των κατοίκων με την κτηνοτροφία, αλλά και την γεωργία.
Το 625 π.Χ. η Λευκάδα αποικίστηκε από τους Κορίνθιους.
Έκτοτε πάτησαν τα χώματα του νησιού, κάθε λογής δυνάστες με πρώτους τους Ρωμαίους. Από τον 5ο μέχρι τον 12ο μ.Χ. αιώνα η Λευκάδα υπήρξε τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Αμέσως μετά την πτώση του Βυζαντίου, βρίσκεται στα χέρια πολλών και διαφόρων Δυναστών που κάθε τόσο διαφέντευαν την Λευκάδα, (Φράγκοι- Τούρκοι- Ενετοί-Γάλλοι - ¶γγλοι ) .
Και κατά την περίοδο αυτή η κύρια απασχόληση των κατοίκων ήταν πάλι η γεωργία.
Στο νησί έχουμε αμπελώνες, γη καλλιεργήσιμη καθώς επίσης και λιβάδια και βοσκοτόπια. Πρέπει λοιπόν να υπήρχε και κτηνοτροφία.
Το νησί παράγει τότε κυρίως κρασί, και σιτηρά.
Γι? αυτό έχει μύλους. Είναι οι περισσότεροι νερόμυλοι και βρίσκονται σε περιοχές που υπάρχει νερό.
Από τα δημητριακά καλλιεργείται το κεχρί, φυτό σχεδόν άγνωστο στους σημερινούς καλλιεργητές.
Υπάρχουν μεγαλοκτηματίες, μικροκτηματίες και δουλοπάροικοι, χωρικοί όπως αναφέρονται, από τους οποίους γίνεται η καλλιέργεια των μεγάλων κτημάτων. Δεν αποκλείεται η ύπαρξη και χρησιμοποίηση σκλάβων σε βαριές εργασίες.
Για πρώτη φορά αυτή την εποχή (το 1415) μνημονεύεται εμπόριο αλατιού.
Από το 1479 η Λευκάδα είναι Τουρκοκρατούμενη.
Η ελαιοπαραγωγή κατά την Τουρκοκρατία πρέπει να θεωρηθεί ασήμαντη γιατί τότε αναφέρεται ότι υπήρχαν μόνο 12.000 δένδρα, όταν η σημερινή Λευκάδα έχει 1.100.000 δένδρα.
Η καλλιέργεια του αμπελιού για κρασί είναι εκτεταμένη. Αναφορά σε σταφιδάμπελο γίνεται μόνο το 1644. Καλλιεργείται επίσης το σιτάρι, το κριθάρι και η βρώμη.
Σε υπολογίσιμη έκταση καλλιεργείται και λινάρι, ένα φυτό απόλυτα συνδεδεμένο με την ένδυση, γίνεται μάλιστα εξαγωγή και εμπόριο λιναρόσπορου.
Κάποιο ρόλο στην οικονομία των κατοίκων έπαιξαν τα αμύγδαλα, τα καρύδια καθώς επίσης και ο καπνός.
Περιηγητές της εποχής αναφέρουν ότι η Λευκάδα το 1678 ήταν άντρο του πειρατή Ντούρατς Μπέη και είχε 30 χωριά όλα ξυλόσπιτα χωρικών και ψαράδων.
Αναφέρουν επίσης ότι για να μπεί κάποιος μέσα στο Νησί έπρεπε να περάσει από καραντίνα για τον κίνδυνο μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών και ότι το νησί έχει πληθυσμό περίπου 6.000 κατοίκων και παράγει λάδι, έχει αρκετές μουριές για εκτροφή μεταξοσκώληκα, άφθονα κτηνοτροφικά και πολύ αλάτι που εξάγεται στη Βενετία.
Στο τέλος του 17ου αιώνα καλλιεργούνται λεμονιές και πορτοκαλιές και το νησί χαρακτηρίζεται αρκετά εύφορο σύμφωνα με τις αντιλήψεις και τις απαιτήσεις της ζωής εκείνης της εποχής.
Μεγάλο μέρος του νησιού ήταν δασωμένο και λογγωμένο. Υπήρχε λοιπόν και αξιόλογη κτηνοτροφία. Ξέρουμε ότι τα βόδια της Αγίας Μαύρας ήταν φημισμένα.
Επίσης έχουμε πληροφορίες ότι υπήρχε παραγωγή ξυλείας που ήταν κατάλληλη για την κατασκευή μεγάλων πλοίων.
Η Ενετοκρατία διαρκεί από το 1684 μέχρι το 1797
Περιηγητής που έφτασε στη Λευκάδα τον Μάη του 1795 αναφέρει ότι « η Λευκάδα έχει 34 χωριά και πληθυσμό 16.000 κατοίκους.
Η πρωτεύουσα του νησιού η Αγία Μαυρα θυμίζει Τουρκόπολη, έχει στενά σοκάκια και η αστυνομία αδιαφορεί για την καθαριότητα. Μια στενή Γέφυρα τουρκικής κατασκευής με 300 καμάρες που προοριζόταν για υδραγωγείο ενώνει τη πόλη με το φρούριο. Τα κυριότερα προιόντα είναι λάδι στάρι και αλάτι. Πολλά καράβια φόρτωναν στο λιμάνι εμπορεύματα ενώ πλάι στις αλυκές υπήρχε πλούσιο διβάρι και γυναίκες μάζευαν αρμυρίθρες στο γιαλό.»
Τα αμπέλια δεν επεκτάθηκαν. Έτσι η ζωή των Λευκαδιτών και των Ενετών εξαρτήθηκε πάλι προ πάντων από την παραγωγή των σιτηρών.
Σπερνόταν σιτάρι, αλλά και κριθάρι, βρώμη και όσπρια. Επιπλέον παράγεται λινάρι και λιναρόσπορος, καρύδια, μύγδαλα, μετάξι, λεμόνια, κίτρα, τυρί, βούτυρο και μαλλιά.
Η σταφίδα που για τα άλλα νησιά Κεφαλονιά, Ζάκυνθο, Ιθάκη ήταν το σπουδαιότερο προιόν, στην Λευκάδα επεκτάθηκε μετά την Ενωση το 1864.
Σε απογραφή του 1814 σημειώνεται παραγωγή μπαμπακιού και μεταξιού.
Κατ? αυτή την περίοδο η Λευκάδα έχει τα περισσότερα στα Επτάνησα «Βόσκοντα Βοώδη»
Οι Ενετοί έχοντας απόλυτη ανάγκη για το λάδι της ελιάς προσπάθησαν με επιδότηση να αναπτύξουν την καλλιέργεια κυρίως στους κάμπους Λευκαδας, Νυδριού και Βασιλικής
Οι Βενετικές αρχές εδραίωσαν στην Λευκάδα, όπως και στις υπόλοιπες κτήσεις τους το θεσμό των δημοσίων συμβολαιογράφων, των Νοταρίων όπως τους έλεγαν.
¶ρχισαν λοιπόν να συντάσσονται ιδιωτικές ή δημόσιες πράξεις σε ελληνική ή τουρκική γλώσσα, μερικές από τις οποίες πέρασαν για να κατοχυρωθούν στα βιβλία των συμβολαιογράφων. Οι πράξεις αυτές αφορούσαν το σύνολο των σχέσεων που ανέπτυσσαν οι άνθρωποι μεταξύ τους, και αποτελούν μια αντιπροσωπευτική εικόνα της πραγματικής ζωής του Τόπου μας. Με κάθε συμβόλαιο ανοίγεται και μια χαραμάδα και εμείς λαθραίοι παρατηρητές κατασκοπεύουμε τις συνθήκες της ζωής μιας περιόδου χαμένης στη λήθη του χρόνου.
Από τη σημαντική εργασία της φιλολόγου κ. Ελένης Γράψα «Γεώργιος Μπαρμπαρίγος ? Δημόσιος Νοτάριος της Αγίας Μαύρας » παρουσιάστηκαν συμβόλαια που σχετίζονται με την περιοχή του δήμου Ελλομένου.
Αμέσως μετά την Ένωση η Λευκάδα είχε πληθυσμό 40.000 κατοίκους και κατά την απογραφή του 1920 μόλις πλησιάζει τις 30.000.
Ήταν έδρα Επάρχου και είχε 8 Δήμους. Μεταξύ αυτών και ο δήμος Ελλομένου με τους εξής οικισμούς :
Κατωχώρι: Για την παλιά πρωτεύουσα του Δήμου Ελλομένου το Κατωχώρι αξίζει να κάνουμε ιδιαίτερη μνεία από στοιχεία που μας παραχώρησε ευγενικά ο Κατωχωρίτης Σπύρος Σκλαβενίτης από ανέκδοτη εργασία του.
Τον 5ο αιώνα π.Χ. με την εγκατάσταση των Κορινθίων στη Λευκάδα παρουσιάζεται ο πύργος του Κατωχωρίου στη θέση «Ξυλογαιδάρα» που ανέσκαψε ο Δαίρπφελδ. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας (1479-1684 ) καταστρέφεται ο παλιός οικισμός που βρίσκονταν στη θέση «Σταυρός» στα πέτρινα αλώνια και η περιοχή γίνεται έδρα του Τούρκου Πασά.
Στη σημερινή θέση που βρίσκεται σήμερα το Κατωχώρι χτίζεται τον 17ο αιώνα. Η πρώτη οικογένεια που εγκαθίσταται εδώ το 1601 είναι η οικογένεια Κακονά που ήρθε από τους Παξούς.
Το 1623 εγκαθίσταται η οικογένεια Παπακωστοπούλου από την Πελοπόννησο. Το 1625 η οικογένεια Καββαδά από την Κεφαλλονιά. Το 1635 η οικογένεια Μπούκαρου από το Ξηρόμερο που πολιτογραφήθηκε σε Καββαδά επειδή έγιναν υπηρέτες των Καββαδαίων. Το 1680 ήρθε η οικογένεια Λαχανά από την Ζάβιτσα του Ξηρομέρου. Το 1693 ήρθαν οι Σκλαβενιταίοι από το Φτερνό και πριν το 1700 εγκαταστάθηκαν και οι Παλμαίοι.
Από το 1866 έως 1912 ήταν έδρα του Δήμου Ελλομένου. Όλοι οι δήμαρχοι την περίοδο αυτή ήταν από το Κατωχώρι - συγκεκριμένα πέντε και είχαν σαν δημαρχεία τα σπίτια τους που σώζονται μέχρι σήμερα.
Επίσης σώζονται σε άριστη κατάσταση τα δύο εφετεία, οι δύο φυλακές, η αστυνομία και τέσσερα αρχοντικά της ενετικής περιόδου με πιο γνωστό του Κόντε Καββαδά, έξω από το οποίο στήθηκε η λαιμητόμος γύρω στο 1800 η οποία χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τους ¶γγλους.
Το 1807 έφτασε στη μέγιστη πλυθησμιακή ανάπτυξη με 1007 άτομα, ενώ σήμερα ζουν 150 άνθρωποι.
Το Νυδρί είχε τότε 161 κατοίκους που εγκαταστάθηκαν σΆ αυτό από τις γύρω περιοχές κάτι συνηθισμένο και τα επόμενα χρόνια.
Κατά τη θεωρία του Γερμανού αρχαιολόγου Δαίρπφελδ, το Νυδρί προέρχεται από τη λέξη άνυδρο γιατί δεν είχε πόσιμο νερό. Υπήρξε παλαιότερα και επίνειο του Δήμου Καρυάς. Με ανθυγιεινό ελώδες και βαρύ έδαφος απειλείται από την ελονοσία, μάστιγα της εποχής.
Πάντα κατά τη θεωρία του Δαίρπφελδ ( μια θεωρία που έχει υποστηρικτές και πολέμιους ) η πεδιάδα του Νυδριού υπήρξε πόλις «μυριάνθρωπος» την οποία ο Ομηρος ονομάζει Ιθάκη, γιατί συμπίπτουν με όσα γράφει ο Ομηρος για την Ιθάκη.
Το Φτερνό έχει 271 κατοίκους κυρίως κτηνοτρόφους επιρρεπείς εις την ζωοκλοπή.
Το Νεοχώρι με 266 κατοίκους, χωριό πετρώδες και άδενδρο. Κύριο προιόν του το λάδι και βασικές οικογένειες Γαζή, Σολδάτου κ.α.
Τα Πλατύστομα με 281 κατοίκους εργατικούς και ήσυχους, ανήκε στο Δήμο Καρυάς. Προιόντα του, λάδι - κρασί, και επικρατέστερες οικογένειες Κατοχιανού και Καρτάνου.
Η Βαυκερή με 256 κατοίκους, επίσης στο Δήμο Καρυάς με προιόντα κρασί, λάδι και κυριαρχούντα επίθετα Κονιδάρης και Βρεττός.
Ο Πόρος με 451 κάτοικους και προιόντα λίγο κρασί, λάδι, κτηνοτροφία και βασικά επίθετα Αρέθας ή Βερετής και Μεταξάς.
Το Βλυχό, Όρμος ευρύς και ασφαλέστατος. ΣΆ αυτόν ελλιμενιζόταν ο Ενετικός Στόλος. Δεν είχε μόνιμους κατοίκους.
Τα Χαραδιάτικα, ανήλιος και μικρός οικισμός στην είσοδο της χαράδρας (πιθανή και η ονομασία του χωριού), με 279 κατοίκους. Παράγει κυρίως λάδι. Βασική οικογένεια Κονιδάρη.
Το ¶λατρο. Πετρώδες (πιθανώς η ονομασία προέρχεται από την δυσκολία να καλλιεργηθεί με αλέτρι), ορεινός και ανώμαλος οικισμός με 148 κατοίκους.
Στις αρχές του 20ου Η Λευκάδα έχει συνολικά 50 χωριά που παρακμάζουν λόγω της αστυφιλίας, των θεομηνιών και των συνθηκών καλλιέργειας ενώ ολόκληρη η περιοχή του Νυδριού μαστίζεται από τον χείμαρο που πλημμυρίζει.
Στον Κάμπο του Νυδριού αρχίζει εντατικά η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών.
Η εργατικότητα των αγροτών υπήρξε παροιμιώδης. Τα πιο απρόσιτα μέρη, χαράδρες, λοφοσειρές, βουνά, απόκρημνα εδάφη, πλάγια βουνών με κλίσεις τέτοιες που απορεί κανείς πως κατάφερναν να στέκονται όρθιοι, κατάφερε να εξημερώσει και να μεταβάλει σε εύφορα αμπέλια, και τις λιγοστές πεδιάδες και οροπέδια μετέτρεψε σε χωράφια για την καλλιέργεια των σιτηρών και από τη γη του εξοικονομούσε την ετήσια λιγοστή τροφή του ο λιτοδίαιτος Λευκαδίτης χωρικός.
Όλα τα χρόνια της καταπίεσης από τους ξένους δυνάστες αλλά και μετά την Ένωση με την Ελλάδα η μόρφωση για τους χωρικούς «χωριάτες» όπως τους έλεγαν οι μεγαλοκτηματίες ήταν μεγάλη πολυτέλεια.
Και να ήθελαν να μάθουν γράμματα δεν ήταν κατορθωτό γιατί δεν τους το επέτρεπε ο καθημερινός αγώνας για την απόκτηση της καθημερινής λιγοστής τροφής
Για τους περισσότερους κατοίκους της Λευκάδας, ειδικά για εκείνους που η ζωή τους ήταν οικονομικά εξαρτημένη από την γεωργική παραγωγή, το χρονικό διάστημα από την Ενωση το 1864 μέχρι το 1910 είχε τρείς περιόδους.
Κατά την πρώτη περίοδο 1864 μέχρι 1869 επικρατούσε μια άθλια οικονομική κατάσταση που τη χειροτέρεψε ο φοβερός σεισμός του 1869.
Η δεύτερη περίοδος αρχίζει το 1870 με την καταστροφή από την φυλλοξήρα των αμπελιών της Γαλλίας. Τότε και για χρόνια άλλαξε αποφασιστικά η δραστηριότητα των αγροτών της Λευκάδας, γιατί το Λευκαδίτικο κρασί έγινε περιζήτητο και η τιμή του ανέβηκε απίστευτα. Το κρασί έγινε το σπουδαιότερο προιόν του νησιού και η σταφίδα στη Νότιο Λευκάδα. Φυτεύτηκαν αμπέλια παντού. Η ζωή των κατοίκων βελτιώθηκε σημαντικά. Έγιναν νέες καλύτερες οικοδομές, βελτιώθηκε η ενδυμασία. Έγιναν ακόμα αλλαγές και στον τρόπο ζωής και σε λεπτομέρειες του νοικοκυριού. ¶ρχισε ακόμη η διάδοση των γραμμάτων.
Το 1892 αρχίζει η τρίτη περίοδος. Τα αμπέλια στη Γαλλία αντικαταστάθηκαν με νέα εμβολιασμένα, το κρασί της Λευκάδας άρχισε να μην έχει ζήτηση και το 1900 ο περονόσπορος κατέστρεψε ολότερα τΆ αμπέλια του νησιού. Όταν βρέθηκε το φάρμακο για τον περονόσπορο, ο γνωστός μας χαλκός, το κρασί της Λευκάδας δεν είχε καθόλου ζήτηση και η τιμή σε όσο πουλιόταν ήταν ασύμφορη. Η δυστυχία χτύπησε πάλι τις πόρτες χιλιάδων κατοίκων και συνοδεύτηκε από πείνα. Απελπισμένοι κάτοικοι των χωριών πήραν μέρος στο συλλαλητήριο του 1905.
Για την αντιμετώπιση της φτώχειας και της ανεργίας ευνοϊκά λειτούργησε από το 1900 ως το 1910 η μετανάστευση στον Καναδά και στην Αμερική (ΗΠΑ).
Όπου όμως επικρατεί φτώχεια, δυστυχία και πείνα δεν αργούν να εξαπλωθούν και οι παράνομες πράξεις.
Ο φυσικός απομονωτισμός, η δραματική στενότητα των ορίων επιβίωσης, η φτώχεια και η ανέχεια, η έλλειψη ακόμη και στοιχειώδους μόρφωσης αλλά και το υποβαθμισμένο πολιτισμικό περιβάλλον, συμβάλλουν στην αγριότητα των ηθών και διαμορφώνουν ένα ευνοϊκό κλίμα ανάπτυξης εγκληματικών συμπεριφορών.
Κίνητρο των εγκλημάτων αυτών, είναι κυρίως αγροτοποιμενικές αντιδικίες με ποικίλες αφορμές, η σειρά ποτίσματος των κήπων, το σκάψιμο τάφρου στα όρια των ιδιοκτησιών, η σειρά προτεραιότητας για να πάρουν νερό από τη βρύση, μικροπαρεξηγήσεις στο χώρο δουλειάς ή στο καφενείο, μικροκλοπές, κλπ
Χαρακτηριστικό το στυγερό έγκλημα που διαπράττεται στο Νυδρί το 1917, επειδή κάποιος άπλωσε το χέρι του να κόψει λίγα λεμόνια από το περιβόλι ενός Βαυκερίτη και ομολογουμένως εντυπωσιάζει για την αγριότητά του.
Το θύμα περνούσε με τον αδερφό του έξω από ένα περιβόλι στη θέση «Ποτάμι», μπήκε μέσα, ανέβηκε σε μια λεμονιά και έκοψε λίγα λεμόνια. Τους αντιλήφθηκε ο ιδιοκτήτης που έμενε σΆ ένα σπιτάκι στο περιβόλι και αμέσως πήρε το τσεκούρι του και όπως κατέβαινε ο δύστυχος από τη λεμονιά του επιτέθηκε και με το τσεκούρι, του έκοψε στα δύο το κεφάλι... Ανατριχιαστικές λεπτομέρειες για ασήμαντες αφορμές.
(Το παραπάνω περιστατικό αναφέρεται στο βιβλίο της κ. Παρασκευής Κοψιδά ? Βρεττού «Το έγκλημα και οι Κοινωνικοί του προσδιορισμοί Λευκάδα 1900 - 1940)
Συχνά, τα κίνητρα των φονικών πράξεων και οι αφορμές τους κρύβουν μακροχρόνια πάθη γιΆ ασήμαντα ζητήματα, που παράγει η γειτνίαση και οι καθημερινές τριβές λόγω της στενότητας και της ανεπάρκειας ζωτικού χώρου.
Η κατάσταση είναι πιο εκτραχυσμένη στην ορεινή και άγονη Λευκάδα. Στις περιοχές αυτές σημειώνονται συγκρούσεις και ανταγωνισμοί, με αφορμή τις αντιδικίες ποιμένων και γεωργών, διεκδικήσεις δικαιωμάτων ή παραβάσεις κανονισμών. Σχέσεις εχθρότητας επίσης διαμορφώνονται ανάμεσα στον αγροφύλακα και το χωριό καθώς μεταξύ τους παράγεται και συντηρείται μια κατάσταση αντιπαλότητας εξαιτίας της κατάχρησης εξουσίας από τη μια μεριά και της αυθαίρετης χρήσης ή εκμετάλλευσης του φυσικού χώρου από την άλλη.
Επιδείνωση εμφανίζουν τα αγροτικά αδικήματα και οι εγκληματικές πράξεις σε περιόδους οικονομικής κρίσης.
Αρχές του αιώνα η νότια κυρίως Λευκάδα υποφέρει από την πείνα, ενώ την επόμενη δεκαετία, στη διάρκεια του Αποκλεισμού, όταν το νησί μένει πολιορκημένο από τις δυνάμεις της Αντάντ, που απαγορεύουν την επικοινωνία με την άλλη Ελλάδα για την προμήθεια τροφίμων, η κατάσταση επιδεινώνεται. Έτσι, σημειώνεται αύξηση των εγκλημάτων κατά της περιουσίας και παρατηρείται συχνά απαλλαγή των ενόχων από τις δικαστικές αρχές «λόγω καταστάσεως ανάγκης εκ της πείνης»...
Όπου υπάρχει στέρηση, μεγάλη φτώχεια, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο θα υπάρχουν άνθρωποι, που θα διαπράττουν αδικήματα μικρά ή μεγάλα, ασυνείδητα ή ενσυνείδητα και που κατά τη γνώμη μας μπορούν να δικαιολογηθούν «λόγω καταστάσεως ανάγκης εκ της πείνης» όπως και οι ίδιοι δικαστές αποφαίνονταν.
Συνθήκες ζωής και διαβίωσης άσχημες, σπίτια πέτρινα, φτωχικά, και οι νύχτες ατέλειωτες αφού μόλις σουρούπωνε, όλοι τρύπωναν μέσα στο φτωχόσπιτο με το λαδολύχναρο να αχνοφέγγει ρίχνοντας στους τοίχους σκιές φαντασμάτων που έπαιρναν τεράστιες διαστάσεις στην φαντασία τους και το χειμωνιάτικο κρύο να τρυπάει και να περονιάζει τα κόκαλα.
Καθημερινά ο Λευκαδίτης χωρικός ημέρευε τον κακοτράχαλο τόπο και αυτό το απόκτημα και αποτέλεσμα των χεριών του και των χεριών όλης της οικογένειας το θελε πάντα καθαρό, περιποιημένο και απαλλαγμένο από πέτρες, ριζάκλια, αγκάθια και ζιζάνια. Ακόμα και τις μικροπέτρες τα σόμπολα που ξεχώριζαν στη επιφάνεια τα μάζευε και τα κανε βολιό σε μια από τις άκρες του κτήματος.
Αυτοί οι υπέροχοι πρόγονοί μας αυτοί οι ακούραστοι δουλευτάδες, πραγματικοί νοικοκύρηδες στο φτωχικό τους ,ομορφοδούληδες και ανοιχτόκαρδοι έκαναν την νύχτα μέρα και μΆ ένα αγκαθό ψωμί μια μπουκάλα κεροπάτι και λίγες αρμυροσαρδέλες νίκησαν σΆ όλες τις μάχες που έδωσαν με τις κακοκαιριές, με το ξελόγκωμα το ξεχώνιασμα και τον βραχότοπο που είχαν να αντιμετωπίσουν.
Η πετρωμένη γη με τις αδιαμόρφωτες εκτάσεις οδήγησαν τους καλλιεργητές σε επινοήσεις και εμπειρίες που στάθηκαν πρωτογενείς και αρχέγονες.
Ένας αγώνας αδιάκοπος, μια συνεχής πάλη με πρωταρχικό σκοπό την επιβίωση.!!!
Με τη εργατικότητα που τον διέκρινε ο Λευκαδίτης γρήγορα απόκτησε την φήμη του καλού γεωργού «που ξελογγώνει τα βουνά και ημερεύει τον τόπο».
Η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης ανάγκαζε πολλές φορές τον Λευκαδίτη αγρότη να περνάει στην απέναντι στεριά στην Ακαρνανία για να βρει διέξοδο στην αναζήτηση μεροκάματου και τροφίμων.
Μπουλούκια χωρικών ανδρών και γυναικών δοιπορώντας απΆ τα χαράματα ώρες ολόκληρες τράβαγαν για τα Παλιάμπελα, Βόνιτσα, Γουργουβλή, Κατούνα, έφταναν ακόμη μέχρι την Πελοπόνησο για μια χούφτα στάρι για να θρέψουν την φαμελιά που άφησαν πίσω στη Λευκάδα.
Ετούτη η γειτνίαση του νησιού μας με την Ακαρνανική γη πΆ όχει πιο μεγάλους κι εύφορους τόπους ήταν για τους φτωχούς πατεράδες μας σανίδα σωτηρίας.
Έτσι όση σοδειά μπορεί να είχαν από τα λιγοστά δικά τους χωράφια ένα ολόκληρο χρόνο, περίπου το ίδιο μάζευαν από την καλοκαιριάτικη μετανάστευση τους στο Ξηρόμερο.
Χαρακτηριστικό της απαράμιλλης εργατικότητας του Λευκαδίτη αγρότη που γνωρίζουμε οι περισσότεροι, είναι ο εποικισμός ας τον πούμε έτσι του κάμπου της Πρέβεζας από Λευκαδίτες των ορεινών περιοχών μας.
Μετά την απελευθέρωση του 1945 και το τέλος του Εμφυλίου, στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν ,εκατοντάδες χωρικοί πούλησαν τα κτήματά τους στη Λευκάδα και αγόρασαν σε χαμηλές τιμές κτήματα στον Κάμπο της Πρέβεζας που ήταν σχεδόν παρατημένος. ¶νοιξαν πηγάδια, φύτεψαν πορτοκαλιές και λεμονιές, καλλιέργησαν κηπευτικά, έφτιαξαν τα πρώτα θερμοκήπια και μέσα σε λίγα χρόνια πρόκοψαν και ο κάμπος της Πρέβεζας έγινε πλουτοφόρος και αποδοτικός.
Αυτή είναι και η τελευταία εξόρμηση των αγροτών μας σε γειτονικούς τόπους γιατί από τότε τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν ριζικά.
Όλη αυτή την περίοδο της μετανάστευσης είναι φανερό πως το μεγάλο βάρος όλων των εργασιών έπεφτε στους ώμους των γυναικών που αναπλήρωναν αντάξια τους άντρες τους.
Σωστές αντρογύναικες που αγόγγυστα έκαναν ολοχρονίς αντρικά μεροδούλια σε όλες τις καλλιέργειες
Η Λευκαδίτισσα στάθηκε σ ΅ όλους τους δύσκολους καιρούς το στήριγμα της αγροτικής οικογένειας. Κορμί σπαθάτο λυγερόβλαστο, χέρια αγανάκτιστα, μα πιο πολύ απ ΅ όλα της τα θάματα εκείνο το υπέροχο κεφάλι.!!!
Κιονόκρανο σε κίονα αλύγιστο
Πάτημα γερό, κορμί στητό, κεφάλι πρόθυμο, στεφανωμένο με την ποδολόγα. Ένα πανί μια ποδιά, σκορδοποδολόγα, ό, τι ν ΅ άναι.
Η Γυναίκα της Ορεινής Λευκάδας. Να σκύβει νΆ αδράχνει την νεροπινιάτα, την κοτρώνα, το δεμάτι, το μικροβάρελο, το δεμάτι τα κλαρί, τα ξύλα για το φούρνο, το μαζωμένο χορτάρι τα σακιά με το γέννημα, τΆ αγριοκόκι, τη ρόκα.
Κορμί ολόστητο, καμαρωτό, περήφανο, μνημειώδες. ΚιΆ ύστερα η κίνηση. Το περπάτημα.. Περπατησιά σίγουρη γεμάτη χάρη. Η Λευκαδίτισσα γυναίκα, μια καρυάτιδα μια αρχαία κόρη.
Και τι δεν έχει φορτωθεί εκείνο τα ΅ αγιοκέφαλο !!! .
Νερά με τα καζάνια, τις πινιάτες τους μπότηδες, τις λάτες. Τότε που οι φαμελιές ξεδιψούσανε απο τις βρύσες, που οι μπουγάδες οι αλυσίβες θέλανε νερό κουβαλητό. Νερό για να ποτίσουνε τα πράματα, να ξεδιψάσουν τα μαρτίνια, να γιομίσουνε ταγγειά για το φαί, για το νίψιμο, για όλες τις ανάγκες του σπιτιού.
Μονάχα αυτά; Τις κόφες τα σταφύλια, τα σακιά τις πατάτες, τις κουντούρες τα γενήματα, το λιοκάρπι, τις κανίστρες με το λάδι!!!
Ό, τι βάλει ο νους σου το χει φορτώσει στο κεφάλι της η Λευκαδίτισσα. Αδιαμαρτύρητα αγόγγυστα παθητικά. Υποταγμένη σε μια αδυσώπητη μοίρα. Έτσι για να επιζήσει, να βγάλει τα παιδιά της και τις θυγατέρες της να βαστάξει όρθιο το σπιτικό της.
Δίπλα πάντα στον αφέντη της, τον νοικοκύρη της, μαζί του στο σπίτι μαζί του και στο χωράφι για την καλλιέργεια της Γης.
1963. Χρονιά σταθμός για την Λευκάδα, ιδιαίτερα για την περιοχή του Ελλομένου. Ο Σκορπιός, αγοράζεται από τον Έλληνα Κροίσο Αριστοτέλη Ωνάση που δεν διστάζει να σκορπίσει χρήμα και να μετατρέψει το νησί σε επίγειο Παράδεισο.
Η φυσική ομορφιά της περιοχής από τη μια μεριά, η διαφήμιση για τον Σκορπιό του Ωνάση αλλά και η γενικότερη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, δεν αργούν να κάνουν γνωστό παγκοσμίως το Νυδρί και το σύμπλεγμα των μικρονησιών που στολίζουν την περιοχή.
Έτσι από το 1970 και μετά, αρχίζει να αυξάνεται ο πληθυσμός της περιοχής, και οι αγρότες σχεδόν στο σύνολό τους, να στρέφονται στον Τουρισμό που δίνει περισσότερο και πιο ξεκούραστο εισόδημα.
Τα χωράφια, τα περιβόλια με τα λεμόνια, τα λιοστάσια, παύουν να θεωρούνται αγροτικές εκτάσεις και αποκτούν οικοπεδική αξία, τόσο μεγαλύτερη όσο πιο κοντά είναι στη θάλασσα ή έχουν καλύτερη θέα προς τα νησιά ή προς το πέλαγος.
Δειλά στην αρχή, εμφανίζονται τα πρώτα ενοικιαζόμενα δωμάτια, εντατικοποιείται η εμφάνισή τους στη δεκαετία του Ά90 και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αλματώδης αύξηση.
Ο αγροτικός πληθυσμός της περιοχής έχει γίνει σχεδόν στο σύνολό του αστικός, και από κύριο επάγγελμα τη γεωργία, έχουν πλέον κύριο επάγγελμα τον τουρισμό και πάρεργο τη γεωργία. Οι περισσότεροι που ασχολούνται ακόμη με τις ελιές και τα αμπέλια, με τις λεμονιές και τα κηπευτικά το κάνουν περισσότερο για λόγους συναισθηματικούς παρά για λόγους βιοποριστικούς και είναι οι περισσότεροι σε προχωρημένη ηλικία. Θα είναι οι «τελευταίοι των Μοικανών»;
Ο χρόνος θα δείξει...
Η πορεία της οικονομικής εξέλιξης του Νυδριού και των γύρω περιοχών μιας εξέλιξης από την γεωργία στο τουρισμό ασφαλώς και ήταν αναπόφευκτη όπως συνέβηκε σε αμέτρητες περιοχές τόσο της Χώρας μας όσο και της Ευρώπης. Ασφαλώς η βελτίωση του οικονομικού επιπέδου των κατοίκων είναι τεράστια, αρκεί όμως μόνο αυτό;
Ένα ερώτημα που αξίζει να μας προβληματίσει...
Γιατί όταν θα αποσυρθεί και ο τελευταίος τσοπάνης του Κατωχωριού και γενικά της ορεινής Λευκάδας ,όταν ο τελευταίος βαρελάς παρατήσει στην άκρη τα σιδερένια στεφάνια των ξυλοβάρελων, όταν η γριά υφάντρα του χωριού δεν αντέχει πια να δουλέψει το ξυλόχτενο και να περάσει το στημόνι στον αργαλείο της, όταν σιγήσει η τραγική λαλιά της τελευταίας Λευκαδίτισσας μοιλογίστρας, όταν δεν ξανανάψουν οι φωτιές του ¶η Γιάννη του Λαμπαδιάρη, όταν τα εκκλησάκια του φτωχικού ¶λατρου καταρρεύσουν από την εγκατάλειψη και γίνουν ένα σωρός πέτρες, όταν ο καλαντζής δεν βρίσκει πλέον καλάι να καλαγλήσει τα χαλκώματα των χωριανών, όταν ο τελευταίος ντόπιος κλαριντζής αφήσει στην άκρη το κλαρίνο του και στα χωριάτικα πανηγύρια γλεντάνε με σκυλοτράγουδα. όταν και οι τελευταίοι γέροι αγρότες μας μπαυλίσουν και μονιάσουν στην άκρη τους, τότε θα συνειδητοποιήσουμε όλοι ότι χάθηκε οριστικά κάθε πηγαία δημιουργικότητα, κάθε αυθόρμητη συλλογική πολιτιστική πρωτοβουλία, κάθε γνήσιο δημιούργημα του λαϊκού πολιτισμού μας.
Φοβάμαι πως τότε θα είναι πολύ αργά, είναι ήδη πολύ αργά...