ΑΡΘΡΟ ΤΗΣ ΟΥΡΑΝΙΑΣ ΣΟΛΔΑΤΟΥ*: ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ - ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ (ΔΕΠ-Υ)

Κατηγορία: Κοινωνία
Panvagil
Πέμπτη, 14 Ιουλίου 2005 19:59
Εμφανίσεις: 1878

Πολλά παιδιά, ιδιαίτερα στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, χαρακτηρίζονται από τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς σαν «ζωηρά», «υπερκινητικά», ή «απρόσεκτα». Τα χαρακτηριστικά αυτά εμφανίζονται σε φυσιολογικά παιδιά.  Όταν όμως είναι έντονα  και  επιβαρύνουν την καθημερινή ζωή και τη σχολική επίδοση, τότε αποτελούν συμπτώματα της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής –Υπερκινητικότητας ή (ΔΕΠ-Υ)

Η κληρονομικότητα παίζει σπουδαίο ρόλο στην εμφάνιση της ΔΕΠ-Υ. Συχνά υπάρχει ένας ή και περισσότεροι συγγενείς του παιδιού, που παρουσιάζουν ανάλογα συμπτώματα. Σε κάθε περίπτωση όμως κληρονομείται η προδιάθεση και ενισχύεται ή όχι από το θετικό ή αρνητικό περιβάλλον.

Έχει αποδειχθεί ότι το κάπνισμα της μητέρας την περίοδο της εγκυμοσύνης δημιουργεί προδιάθεση για την εμφάνιση της υπερκινητικότητας.

Kύρια χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ.
Απροσεξία - Υπερκινητικότητα - Παρορμητικότητα

1. Απροσεξία
• Το παιδί δεν μπορεί να συγκεντρωθεί  στις σχολικές του εργασίες.
• Κάνει λάθη απροσεξίας.
• Δεν ακολουθεί τις οδηγίες.
• Αργεί να ολοκληρώσει μια απλή εργασία και πολλές φορές αποφεύγει εργασίες που απαιτούν προσοχή, συγκέντρωση και μεγάλη έκταση, π.χ. εκθέσεις.
• Στο παιχνίδι, δεν μπορεί να ακολουθήσει τους κανόνες, αφαιρείται, δείχνει να αποστασιοποιείται, με εξαίρεση κάποια παιχνίδια που αγαπούν εξαιρετικά και ιδιαίτερα στον Η/Υ.

2. Υπερκινητικότητα
• Το πιο ενοχλητικό σημείο της διαταραχής είναι η υπερκινητικότητα.
• Τα παιδιά κινούνται ακόμα και στον ύπνο.
• Κουνούν τα χέρια  και τα πόδια νευρικά, ακόμα και όταν κάθονται.
• Σηκώνονται από το θρανίο τους στην τάξη, τρέχουν, σκαρφαλώνουν, συστρέφονται.
• «Δεν μπορούν να σταθούν σε ένα μέρος».
• Δεν ζητούν την άδεια για να σηκωθούν από το θρανίο ή να φύγουν από την τάξη, δεν μπορούν, δεν προλαβαίνουν, αισθάνονται να πνίγονται, αν δεν κινηθούν.

3. Παρορμητικότητα
• Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ  πρώτα ενεργούν και μετά σκέφτονται.
• Δεν περιμένουν τη σειρά τους, «πετάγονται». Διακόπτουν τον άλλο για να μιλήσουν.
• Απαντούν χωρίς να περιμένουν να ολοκληρωθεί η ερώτηση.
• Κάνουν αυτό που θέλουν  χωρίς να υπολογίζουν τις συνέπειες των πράξεών τους.
• Κάνουν τον «κλόουν» μέσα στην τάξη. Κάνουν παράξενους θορύβους.

Δευτερογενή συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ
Η σχολική τους επίδοση επηρεάζεται σημαντικά και εμφανίζουν σημαντικές μαθησιακές διαταραχές. Το  αποτέλεσμα  είναι να απορρίπτονται από τους συμμαθητές τους και να  αναπτύσσουν μειωμένη αυτοεκτίμηση, συναισθηματικά και κοινωνικά προβλήματα, κατάθλιψη, άγχος και διαταραχή διαγωγής, η οποία στην ενήλικη ζωή εκφράζεται συχνά  με ανεργία και παραβατική συμπεριφορά.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
Σε κάθε τάξη υπάρχουν 1 ή 2 μαθητές με ΔΕΠ-Υ.

Το παιδί με ΔΕΠ-Υ πολλές φορές ισχυρίζεται ότι έχει κεφαλαλγίες ή στομαχικές διαταραχές και αρνείται  να πάει στο σχολείο. Γνωρίζει ότι το σχολείο έχει κανόνες που αυτός αδυνατεί να εφαρμόσει κι αυτό έχει συνέπειες που θα πρέπει να υποστεί, τιμωρίες, παρατηρήσεις, κλπ.

Ο  εκπαιδευτικός για να αντιμετωπίσει μια κατάσταση ΔΕΠ-Υ πρέπει να είναι ενημερωμένος. Να γνωρίζει τι είναι ΔΕΠ-Υ, πού οφείλεται και πώς να την αντιμετωπίσει.

Να γνωρίζει ,δηλαδή ,ότι δεν πρέπει να εκλαμβάνει τη συμπεριφορά του μαθητή ως προσωπική αντιπαράθεση μαζί του. Δεν οφείλεται η συμπεριφορά αυτή σε έλλειψη σεβασμού στο κύρος και την προσωπικότητα του εκπαιδευτικού.

Οφείλεται σε μια  δυσλειτουργία του πρόσθιου εγκεφάλου στην μετωπιαία περιοχή  εξ’ αιτίας της οποίας  το παιδί  δεν μπορεί να ξεχωρίσει το σημαντικό από το μη σημαντικό ερέθισμα  και για τον λόγο αυτό δεν σταματά τις αυτόματες αντιδράσεις στα διάφορα ερεθίσματα.

Ο εκπαιδευτικός μπορεί να ακολουθήσει μικρές απλές αλλά πολύ λειτουργικές αρχές   προκειμένου να ελαττώσει τις αντιδράσεις του υπερκινητικού μαθητή αλλά και για να τον βοηθήσει να ανταποκριθεί στο μαθησιακό πρόγραμμα. Ας δούμε μερικές:

• Ο υπ. μαθητής να κάθεται στο πρώτο θρανίο, όχι κοντά στην πόρτα απ’ όπου μπορεί να μπει, ή να βγει κάποιος και να τραβήξει την προσοχή του, ούτε όμως και κοντά στο παράθυρο, από όπου μπορεί να κοιτάζει έξω.

• Προτιμάμε να τοποθετούμε στο ίδιο θρανίο κάποιον μαθητή ήσυχο που είναι αντίθετο πρότυπο μίμησης  και όχι κάποιον με το ίδιο πρόβλημα.

• Ο εκπαιδευτικός στέκεται κοντά του και του εξηγεί τα δύσκολα σημεία του μαθήματος. Φροντίζει να κερματίζει τα μεγάλα κεφάλαια σε μικρά, απλά κομμάτια.

• Να φροντίζει να εμπλουτίζει τη διδασκαλία με οπτικοακουστικό υλικό. Ο μαθητής με ΔΕΠ-Υ συγκεντρώνει την προσοχή του με μεγαλύτερη ευκολία σε  οπτικοποιημένο μάθημα  και παρακολουθεί ευχάριστα το μάθημα  με εικόνες.

• Στις πολύπλοκες εργασίες ο εκπαιδευτικός να  δίνει σταδιακά  τις εντολές και όχι όλες μαζί, προκειμένου να αποφύγει ο μαθητής τη σύγχυση.

• Όταν πρόκειται να μοιραστούν στην τάξη φωτοτυπίες, να υπογραμμίζουν τα κύρια σημεία, πράγμα που βοηθά πολύ και όχι μόνο τον υπερκινητικό μαθητή.

• Να επιμένει στα κύρια σημεία, γιατί ο μαθητής με ΔΕΠ-Υ , έχοντας σε υπολειτουργία το δεξί ημισφαίριο, δεν αντιλαμβάνεται τις λεπτομέρειες ενός κειμένου ή μιας εικόνας.

• Όσον αφορά  τα τεστ: ο εκπαιδευτικός να βάζει σύντομα μικρά τεστ, ώστε να είναι σίγουρος ότι θα διατηρηθεί η προσοχή του μαθητή και θα αποδώσει το πραγματικό δυναμικό του, χωρίς την πιθανότητα απόσπασης της προσοχής.

• Για να είναι ο εκπαιδευτικός σίγουρος ότι ο μαθητής κατανόησε το περιεχόμενο του τεστ να του ζητάει να το εξηγήσει στους συμμαθητές του.

• Να επιβραβεύει την ακρίβεια των σωστών απαντήσεων. π.χ.  «Είχες 4 σωστές απαντήσεις.»

• Όταν ο μαθητής παραβαίνει κάποιον κανόνα που έχει θεσπίσει η τάξη, ο εκπαιδευτικός να του επαναλαμβάνει τον κανόνα .

• Να μην κάνει συχνές παρατηρήσεις που μπορεί να διακόπτουν τη ροή του μαθήματος αλλά να επιλέγει και να βάζει προτεραιότητα στις συμπεριφορές εκείνες που θα επιπλήξει.

• Η επιβράβευση να είναι συχνότερη από τις τιμωρίες και πάντα να επαινεί συγκεκριμένη συμπεριφορά. π.χ. σε μαθητή του Δημοτικού: «μπράβο που κάθισες στο θρανίο σου χωρίς να κινείσαι για 3 ολόκληρα λεπτά» ή «μπράβο που έγραψες δυο προτάσεις χωρίς να γυρίσεις το κεφάλι σου πίσω».

• Προς το μεσημέρι, όταν ο υπ.  μαθητής έχει κουραστεί, του αναθέτει μικροδουλειές π.χ. να φέρει κιμωλίες από το γραφείο, ή να μοιράζει τα τετράδια, πράγμα  που θα του προσφέρει επιτρεπτή κινητικότητα.

• Όταν ο υπ. μαθητής εμπλέκεται σε καβγάδες με τους συμμαθητές του, να τον απομακρύνει και να τον επιπλήττει ιδιαιτέρως, χωρίς να τον προσβάλλει μπροστά στους συμμαθητές του.

Παρέμβαση στο σπίτι
Πολλά οικογενειακά χαρακτηριστικά συμβάλλουν στην εμφάνιση ή στην επιδείνωση των συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ. Η έλλειψη του γονεϊκού ελέγχου, της συναισθηματικής υποστήριξης των μελών, η ανασφάλεια, η ασταθής οικογενειακή δομή και γενικά η δυσλειτουργική οικογένεια είναι παράγοντες αρνητικοί που επηρεάζουν ένα μαθητή με ΔΕΠ-Υ.

Η οικογένεια όμως που επιθυμεί να ενισχύσει την κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά του παιδιού και να δημιουργήσει θετικό κλίμα και αίσθημα αυτοεκτίμησης στο παιδί με ΔΕΠ-Υ θα πρέπει να υιοθετήσει στρατηγικές επίλυσης των καθημερινών προβλημάτων.

• Η κύρια γραμμή θα πρέπει να είναι η ανταμοιβή της επιθυμητής συμπεριφοράς των παιδιών (θετική ενίσχυση), και η επιβολή ανάλογων επιπτώσεων στην ανεπιθύμητη.

• Οπωσδήποτε αυτό που θα υποβοηθήσει οποιαδήποτε τεχνική θα είναι ο τακτικός ύπνος και τα σωστά γεύματα σε συγκεκριμένες ώρες.

• Οι γονείς θα πρέπει να μάθουν να δίνουν εντολές απλές και πραγματοποιήσιμες ,στις οποίες θα επιμένουν .

• Η μελέτη στο σπίτι θα πρέπει να γίνεται σε ήσυχο και λιτό περιβάλλον, χωρίς περιττά ερεθίσματα επάνω στο γραφείο, παιχνίδια, σχολικά είδη κλπ.

• Ο χώρος μελέτης θα πρέπει να βρίσκεται μακριά από την είσοδο, ή την τηλεόραση, σε ήσυχο περιβάλλον , όπου δεν θα ακούγονται φωνές παιδιών που παίζουν ή άλλοι ήχοι- «πειρασμοί».

• Η μουσική, απαλή και ήρεμη, έχει διαπιστωθεί ότι δεν ενοχλεί, αλλά αντίθετα, μπορεί να προσφέρει και ξεκούραση στο υπ.  παιδί .

• Κύρια χαρακτηριστικά του παιδιού με ΔΕΠ-Υ είναι η ανυπομονησία και η πλήξη. Μετά από λίγη ώρα εργασίας ισχυρίζονται ότι βαρέθηκαν και γι’ αυτό οι γονείς θα πρέπει να βάζουν αυστηρά χρονικά όρια μελέτης.

• Πρώτα θα πρέπει να κάνουν τα μαθήματα απομνημόνευσης και μετά τα μαθήματα που απαιτούν γράψιμο.

• Να διαβάζουν τμηματικά τα μεγάλα κεφάλαια, παράγραφο-παράγραφο και να επισημαίνουν τα κύρια σημεία του μαθήματος τα οποία θα υπογραμμίζουν με μαρκαδόρους.

• Τα ονόματα των μηνών ,των πόλεων, των  ποταμών κλπ. θα πρέπει να ομαδοποιούνται και αν είναι δυνατόν να μαθαίνονται σε μορφή ποιημάτων.

• Θα πρέπει να κάνουν μικρά και συχνά διαλείμματα για ξεκούραση.

• Τα Σαββατοκύριακα να του βάζουν μικρά τεστ απομνημόνευσης και σειροθέτησης, δεκάλεπτης διάρκειας .

• Ο μαθητής με ΔΕΠ-Υ έχει πρόβλημα στη βραχύχρονη μνήμη και αυτό δημιουργεί διάφορα πρακτικά προβλήματα. Θα πρέπει οι γονείς  να του επαναλαμβάνουν την εντολή, αν διαπιστώσουν ότι αργεί ή δυσκολεύεται να την πραγματοποιήσει .

• Θα πρέπει να του μάθουν με ακρίβεια το δρόμο για το σπίτι και το σχολείο, επισημαίνοντας τα πιο  χαρακτηριστικά σημεία και βάζοντάς τον να τα επαναλάβει με κλειστά μάτια.

• Θα πρέπει να κάνουν πολλές δοκιμές και επαναλήψεις για να μάθει τη χρήση του κινητού τηλεφώνου και των σκευών του σπιτιού για να αποφευχθούν διάφοροι  κίνδυνοι.

• Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα παρορμητικά στα ψώνια. Ό,τι βλέπουν θέλουν να το πάρουν ανεξαρτήτως ανάγκης ή επάρκειας χρημάτων. Για το λόγο αυτό θα πρέπει οι γονείς να είναι ιδιαίτερα σχολαστικοί και να τους εξηγούν τη χρήση και την αξία  των χρημάτων.

• Αγνοήστε τη διασπαστική συμπεριφορά όταν αυτή δεν προκαλεί έντονο πρόβλημα.

• Επιβραβεύστε αμέσως κάθε επιτυχία και κάθε επιθυμητή συμπεριφορά, όσο μικρή και αν είναι . Για κάθε επιτυχία θα πρέπει να επιβραβεύεται με θετική ενίσχυση για την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης  και την αποφυγή δευτερογενών επιπτώσεων.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει το παιδί με ΔΕΠ-Υ επιμένουν στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή, δημιουργώντας  σημαντικά προβλήματα στην ακαδημαϊκή, επαγγελματική, συναισθηματική και κοινωνική λειτουργικότητα.

Αν η ΔΕΠ-Υ δεν αντιμετωπισθεί εγκαίρως, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος υπερκινητικότητας, κακής γονεϊκής και σχολικής μεταχείρισης και μαθησιακών δυσκολιών.

Αν ωστόσο το οικογενειακό και το σχολικό περιβάλλον βοηθήσουν έγκαιρα το παιδί, είναι δυνατόν τα συμπτώματα να υποχωρήσουν ή ακόμα και να περιοριστούν  σε επιθυμητές συμπεριφορές στις οποίες η υπερκινητικότητα θα είναι ζητούμενη, π.χ. στον αθλητισμό.

*Oυρανία Σολδάτου, Δασκάλα Ειδικής Αγωγής, Προϊσταμένη ΚΔΑΥ Λευκάδας

Από την εφημερίδα "Τα Νέα της Λευκάδας".