Η διήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά για το γεγονός (κατά Λουκάν, κεφ. α’, στ. 5-25) είναι αρκετά εύγλωττη: O πιστός ιερέας Ζαχαρίας και η συμβία του, Ελισάβετ, περασμένης ηλικίας και οι δυο τους, δεν είχαν αποκτήσει απογόνους. Και την ημέρα που έλαχε στο Ζαχαρία να διακονήσει στο Ναό των Ιεροσολύμων –μέρα μοναδική ίσως στη ζωή του- εμφανίζεται μπροστά του Άγγελος Κυρίου, που του αναγγέλλει το θέλημα του Θεού: το γηραλέο ζεύγος θα αποκτήσει παιδί, που θα ονομαστεί Ιωάννης και θα είναι αφορμή για να χαρούν πολλοί! Δυσπιστεί ο Ζαχαρίας, αναλογιζόμενος την ηλικία του, και ο Θεός παραχωρεί να μείνει άφωνος καθ’ όλη την εννιάμηνη κυοφορία του νέου Προφήτη. Η σιωπή του Ζαχαρία θα λυθεί, μόλις ανακύψει αμφισβήτηση ανάμεσα στους οικιακούς του, σχετικά με το όνομα του παιδιού. O άφωνος πατέρας ζητάει κέρινη πλάκα και γράφει ότι «Ιωάννης θα είναι το όνομά του», όπως τον είχε προστάξει ο Άγγελος.
Η τιμή του Προδρόμου
Τον Πρόδρομο και Βαπτιστή Ιωάννη τιμάει η Εκκλησία μας πολλές φορές μέσα στον χρόνο: στις 7 Ιανουαρίου τον τιμάει για την συμβολή του στο γεγονός της Βάπτισης στις 29 Αυγούστου υμνολογεί την αποτομή της κεφαλής του στις 23 Σεπτεμβρίου την σύλληψή του στις 24 Φεβρουαρίου και στις 25 Μαΐου τις τρεις αλλεπάλληλες ευρέσεις της τιμίας του κεφαλής. Από τα λείψανά του σώζονται σήμερα το αριστερό του χέρι στη Μονή Διονυσίου στο Άγ. Όρος και το δεξί στα οθωμανικά ανάκτορα (μουσείο σήμερα) Τοπ-Καπί της ΚΠολης. Το όνομά του είναι ίσως το πιο συνηθισμένο για τους χριστιανικούς πληθυσμούς (Γιάννης, Giovanni, John, Jean, Juan, Johan), εξαιρετικά δε και στη χώρα μας («σπίτι που δεν έχει Γιάννη προκοπή ποτέ δεν κάνει» κτλ.).
Ναοί του Προδρόμου στη Λευκάδα
Αλλά και πάμπολλοι ναοί έχουν χτιστεί, αφιερωμένοι στο όνομά του. Μέσα στη Χώρα της Λευκάδας υπάρχει ο μικρός ναός του Αγίου, στην τοποθεσία «Παδρέϊκα», κοντά στο κτίριο της Φιλαρμονικής. Στην ομώνυμή του παραλία υπάρχει το μικρό εκκλησάκι μέσα στη σπηλιά, όπου είχε μιλήσει στους πρώτους Λευκαδίτες Χριστιανούς και είχε τελέσει την Ευχαριστία ο Απόστολος Παύλος. Την σπηλιά διαμόρφωσαν σε ναό οι Ανδηγαυοί (Φράγκοι) κατακτητές του νησιού, απ’ τους οποίους πήρε και το όνομα «Αντζούσης» (d’ Anjou, δηλ. Ανδηγαυϊκός). Ναοί του Προδρόμου υπάρχουν και σε πολλά χωριά: Πινακοχώρι, Αη-Πέτρο, Βουρνικά, Κάλαμο (Κεφάλι), αλλά και στον Καστό, όπου γίνεται σήμερα το πανηγύρι του χωριού.
Το μοναστήρι του Αη-Γιάννη στο Λιβάδι
Ξεχωριστή αναφορά πρέπει να γίνει όμως στο παλιό μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη στο Λιβάδι της Καρυάς. Πρόκειται για ένα μοναδικό μνημείο, τουλάχιστον από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, που διαδραμάτισε σπουδαιότατο εκκλησιαστικό, κοινωνικό και εθνικό ρόλο για το νησί μας.
Μαζί με τα άλλα μοναστήρια της ενδοχώρας, υπήρξε πνευματικός φάρος για την ορεινή Λευκάδα σε δύσκολες εποχές. Από τα σπλάγχνα του αναδείχθηκαν μορφές σημαντικές για την ιστορία του τόπου, με πλέον εξέχοντες αρκετούς Μητροπολίτες Λευκάδος και Αγίας Μαύρας, με σημαντικότερο τον πολύ Γρηγόριο Αραβανή. Διατηρούσε σχολείο στη Χώρα, με διευθυντή το δάσκαλο του Γένους Αθανάσιο Ψαλλίδα. Μετόχι του ήταν η παλαίφατη μονή της Oδηγήτριας στην Απόλπαινα, καθώς και ο ναός του Αγ. Νικολάου στο Νικολή. Στην κυριότητά του ανήκαν σημαντικές εκτάσεις, αλλά ανυπολόγιστης αξίας υπήρξε και η φιλανθρωπική του προσφορά στον πενόμενο λαό του νησιού. Μετά την απαλλοτρίωση της μοναστηριακής περιουσίας το 1925 το μοναστήρι ερημώθηκε, ενώ η τελευταία Θ. Λειτουργία τελέσθηκε εκεί το 1966.
Όμως από το 1996 το μοναστήρι ζωντανεύει! Η αγάπη και η φροντίδα των κληρικών και των κατοίκων των γύρω χωριών (Καρυάς, Σφακιωτών και Πηγαδισάνων), με πρωτοπόρο τον ακούραστο π. Πανογιώργο Κτενά, οδήγησαν στον καθαρισμό και την επαναλειτουργία αρχικά, αλλά και στην αναστήλωση αργότερα του καθολικού της Μονής. Κάθε χρόνο, όπως και φέτος, γίνεται λαμπρή εκκλησιαστική πανήγυρη στον αύλειο χώρο του μοναστηριού, ενώ προσφέρεται και παραδοσιακό κέρασμα (λουκούμι, ριγανάδα) στους όχι λίγους προσκυνητές. Απομένει, βέβαια, η αναστήλωση των υπολοίπων κτισμάτων της Μονής και, γιατί όχι, η επάνδρωση και επαναλειτουργία της!
Τ’ Αη-Γιαννιού τα Λάμπαρδα
Η γιορτή είναι γνωστή στη λαϊκή λατρεία και ως «τ’ Αη-Γιαννιού τα λάμπαρδα». Η ονομασία οφείλεται στις μεγάλες φωτιές που ανάβονται (αλήθεια, στη Χώρα ανάβουν πουθενά ακόμη;) το βράδυ της παραμονής του Αη-Γιαννιού. Εκεί καίγεται και η ρίγανη της περασμένης χρονιάς, αφού αυτές τις μέρες ξεχύνονται στους λόγγους στα χωριά μας για να μαζέψουν την καινούρια. Γύρω από τις φωτιές, σε αυλές, πλατείες και σταυροδρόμια, στήνεται ολόκληρο πανηγύρι. Μικροί και μεγάλοι «σαλτάνε» (πηδάνε) πάνω απ’ τη φωτιά «για το καλό». Το έθιμο προέρχεται μάλλον από τις παγανιστικές γιορτές του θερινού ηλιοστασίου (21 Ιουνίου) και με την επικράτηση της χριστιανικής Πίστης εντάχθηκε στα πλαίσια της γιορτής του Αη-Γιάννη.
Πηγές πληροφόρησης:
Ζαμπέλη Γερασίμου, Πρωτ/ρου, Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου (στο Λιβάδι), έκδ. της Μονής, Λευκάδα 2001.
Κοντομίχη Πανταζή, Λαογραφικά σύμμεικτα της Λευκάδα, εκδ. Γρηγόρη, 1995.
Σήμερα στο Πινακοχώρι
Το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Σφακιωτών, πραγματοποιεί σήμερα εκδήλωση για το θέμα αυτό στις 9.00 το βράδυ στο προαύλιο του δημοτικού σχολείου, στο Πινακοχώρι. Η εκδήλωση περιλαμβάνει ομιλία από τον πρωτοπρεσβύτερο Γεράσιμο Ζαμπέλη με θέμα «Ιερά μονή Αγίου Ιωάννη στο Λιβάδι και η προσφορά του στο χώρο». Επίσης θα διαβαστούν αποσπάσματα σχετικά με την λαογραφία της περιοχής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΑΜΠΕΛΗΣ
Από την εφημερίδα «Τα Νέα της Λευκάδας»