- Λεπτομέρειες
-
Κατηγορία: Πολιτιστικά
-
Panvagil
-
Παρασκευή, 02 Οκτωβρίου 2009 03:00
-
Εμφανίσεις: 561
Επειδή πολύς λόγος γίνεται τώρα τελευταία ?και δικαίως-για την άχαρη τύχη που έχουν στον τόπο μας οι Ρωμά, (οι Ατσίγγανοι, οι Γύφτοι), σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σας τη δραματοποίηση ενός χαρακτήρα «γύφτου», από το διήγημα του Δημήτρη Χατζή «Ο Σιούλας ο ταμπάκος». Η δουλειά αυτή γράφτηκε για λογαριασμό του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και παρουσιάστηκε στο Ιτς Καλέ, στα πλαίσια του αφιερώματος στον συγγραφέα της «Μικρής μας πόλης», τον Ιούνιο που μας πέρασε.
Πίσω από τις ραγδαίες εξελίξεις της εποχής του, ο Σιούλας, ένας αξιοπρεπής βυρσοδέψης (ταμπάκος), βρίσκεται σε πρόθυρα πτώχευσης μαζί με τους υπόλοιπους ταμπάκους, και καταφεύγει στο έσχατο μέσον που διαθέτει, να πουλήσει, δηλαδή, στο γύφτο της πόλης, το μονάκριβο κυνηγετικό του όπλο, σήμα κατατεθέν της αξιοσύνης και της αντροσύνης του. Ο γύφτος θα δώσει τελικά τη λύση. Θα δώσει χρήματα στον Σιούλα, χωρίς να του πάρει το όπλο και θα αναδειχτεί στον κρυμμένο ήρωα του έργου, σε έναν «αντιήρωα», για την ακρίβεια, σε έναν απλοϊκό αλλά μεγάλο αλτρουιστή.
ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΟΥ ΓΥΦΤΟΥ- ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
«Βρισκόμαστε στη στιγμή όπου ο Σιούλας φεύγει από το μαγαζί του γύφτου, κρατώντας σφιχτά στην τσέπη του το κατοστάρικο που του έδωσε.
Ο γύφτος μένει μόνος του στο μισοσκόταδο του φτωχομάγαζου, κοιτάζει τη σιλουέτα του Σιούλα που απομακρύνεται και διάφορες σκέψεις πλυμμηρίζουν το μυαλό του. Συνηθισμένος καθώς είναι να σκέφτεται φωναχτά, για να γεμίζει μΆ αυτόν τον τρόπο τη μοναξιά του, μονολογεί:
«¶ιντε, έφυγε κι αυτός! Δε βαριέσαι; Τι τα θες; Νοικοκύρης άνθρωπος και να βρεθεί σε τέτοια ανέχεια! Αμ, έχει ο καιρός γυρίσματα κι ανεμοσκορπίσματα....
Φαμελίτης καλός! Μέρα ? νύχτα το κεφάλι κάτω και νΆ αργάζει τα τομάρια, για να μη τους λείψει τίποτα των παιδιώ του και της κυρά- Σιούλαινας?
Μωρέ, καλά το είχα καταλάβει εγώ, εδώ και καιρό! Οι δερματέμποροι, στη Σύρα, στις μηχανές, τα στέλνουν τώρα τα τομάρια.. ¶σε, τι έρχεται κάθε λίγο από σεβρά και λουστρίνια στο παζάρι! Έτοιμα! Της ώρας! Να τα βλέπει άνθρωπος και να τα λιμπίζεται?. Και να πεις ακριβά; Μπα! Ούτε να τα χαρίζανε ?..
Κι αυτός ο Σιούλας! Μια φορά να μην ανέβει «απάνω», να διεί τι γένεται! Θα το ?χε καταλάβει ότι γυρίζει ο καιρός και θα ΅χε κάνει τα κουμάντα του. Αλλά, τι να πεις; Αλέθεται ο άνθρωπος με τούτο και με κείνο, με το σήμερα και με το αύριο, δεν προφταίνει πια μια στιγμή να σταθεί και να ιδεί τι γίνεται ολόγυρά του?
Αλλά να δώσει και το δίκαννο! Τέτοιο όπλο, δωδεκάρι, δίχως λύκους, που το ?χει μονάκριβο! Βάι- βάι, όπου φτωχός κι η μοίρα του! Αμ, δεν είδα τι τράβαγε η καψερή η γυναίκα του, να ξεκεφαλώσει στα δύσκολα!
Τις προάλλες, εκεί που κατέβαινα στα ταμπάκικα να βρω κάνα μερεμέτι, κάνω έτσι, τι να δω; Το περίσσεμα της προίκας της, στον Οβριό έβγαλε να δώσει. Να δεις, χαλιά και μια φορεσιά καλή για τις σκόλες κι ένα τέντζερη καινούργιο γανωμένο?στον παλιατζή τα ΅δωσε, μωρέ, για ένα κομμάτι ψωμί, που λέει ο λόγος?
Σκύβει να πιάσει ένα σκουριασμένο σιδερικό και αρχίζει να το τρίβει μΆ ένα πανί βουτηγμένο σε λάδι.
Θυμάμαι πάλι -την περασμένη βδομάδα θα ΅τανε θαρρώ- την αντάμωσα πάνω στο παζάρι κι έκανε η καψερή, πως δε μΆ είδε. ΑπΆ το μπακάλη έβγαινε με δυο πραματάκια στα χέρια. Και σα δακρυσμένη μου φάνηκε και σα να κρυβόταν στο μαντήλι της? Τι τα θες; Ανέχεια και φτώχεια έπεσε σΆ ούλα τα ταμπάκικα, ανάθεμα τις μηχανές κι όπου τις ήβρε!
Αχ, περνάνε τα χρόνια, οι άνθρωποι γερνάνε, αλλάζουν όλα και μήτε προφταίνεις να το νοιώσεις?
Εχτές πια, καθώς περνούσα από το φουρνάρικο στην πάνω γειτονιά, άκουσα φωνές και κοντοστάθηκα. Στη Σιούλαινα φώναζε ο φούρναρης, πως, νισάφι πια, κι υπομονή έχει και τα όριά της και πως άλλη φορά βερεσέ δε δίνει ψωμί.
Αθεόφοβος κι αυτός ο ψωμάς, δε λυπήθηκε τα παιδάκια της, σάμπως δεν τους ήξερε τους ανθρώπους τι τίμιοι δουλευτές ήτανε?μωρέ, έχει ο καιρός γυρίσματα? Εδώ είσαι κι εδώ είμαι ? που λένε- και θα ?ρτει ο καιρός ουλωνών. Σήμερα εγώ, αύριο εσύ?
Αναδουλειές και βόηθα Παναγιά, που λένε! Ήρθανε κι άλλοι ταμπάκοι, πολλοί, κακό πράμα. Φτάσανε να χτυπήσουνε την πόρτα τη δικιά μου. Το ψωμί μου από αυτούς τους φουκαράδες το τρώω, χρόνια τώρα. Μια να μερεμετίσω τα τουφέκια τους, μια κανένα ξεχαρβαλωμένο σιδερικό να μου το ξεφορτωθούν, όλο με τα ψέματα, έφαγα κι εγώ ψωμάκι και παράπονο δεν έχω κανένα.
Τι τα θες, τα ταμπάκικα τα φάγανε οι μηχανές, κεσάτια κι αναδουλειές. Οι ταμπάκοι εκεί, σκυμμένο το κεφάλι στη δουλειά, όπως τα ξέραν κι όπως τα βρήκαν. Αναντάμ παπαντάμ! Δουλειά δεν έχουνε και βαστούν το ταμπάκικο σαν ένα ταμπούρι, σαν να μην άλλαξε τίποτα.
Τι στο καλό, να του πάρω μπιρ παρά το ντουφέκι του! Να μολέψω εγώ τα χέρια μου με τη δυστυχιά του άλλου. Γύφτο με λένε, αλλά όχι κι αυτό. Σα θέλει ας το δώσει σΆ άλλον. Δε τα μολεύω εγώ τα χέρια μου. Θάρρεψε πως πάω να του κάνω παζάρια. Μα εγώ του το ΅πα καθαρά: «μην το δώσεις το ντουφέκι σου, ταμπάκος άνθρωπος, θα μαραθείς. Μην το δώσεις αδερφέ μου το δίκαννο, δεν το ξαναπαίρνεις ύστερα.»
«Καλός άνθρωπος είσαι», μου ΅πε πριν φύγει. Κουβέντα να σου πετύχει! Τη μιλιά του δεν είχα ακούσει, που λέει ο λόγος, όχι και την καλή κουβέντα! Ε, υποχρεώθηκε ο άνθρωπος για το κατοστάρικο! Χαλάλι, χαλάλι και το κατοστάρικο! ¶ρχοντας ήταν μέχρι χτες ο Σιούλας, άρχοντας με τΆ αργαστήρι και τη φαμελιά του. Τι θα πει δυστύχεψε; Σήμερα εσύ ? αύριο εγώ?
Αφήνει το λαδωμένο πανί κι αρχίζει νΆ ακονίζει μια λάμα, χαϊδεύοντας τη με ήμερες, σταθερές κινήσει, στο λαδάκονο.
«Καλός άνθρωπος»! Όχι και καλός, που να με πάρει, όχι και καλός? μόνο να, με το να γυρίζω στους μαχαλάδες και στα χωριά, από μικρό παιδάκι μαθές, τι λέω, απΆ τα γεννοφάσκια μου, τους σπούδαξα καλά τους ανθρώπους, εγώ.. Και τώρα, που τρύπωσα κι εγώ στα μπιζεστένια, τους δρόμους δεν τους άφησα. Στη γύρα με τις ώρες, για να βρω καμιά ευκαιρία, να παζαρέψω κάνα σιδερικό, σπούδαξα και την αγορά, τΆ αλισβερίσι, που λένε.
Καλά τα ΅χεις καταφέρει παλιόγυφτε! Όχι και σπουδαία πράματα, αλλά να? με καταδέχτηκε ο αφέντης ο κυρ- Σιούλας. Και το κατοστάρικο το πήρε ? ανάγκη βλέπεις? και τη συμβουλή μου άκουσε, να γλυτώσει το δίκαννο. Καλά που ήρτε σε μένα, δε λες; Όπου να πήγαινε, για ένα κομμάτι ψωμί θα το ξέκανε το ντουφέκι του. Κι εγώ θα το ΅παιρνα, αν ήταν αλλιώς. Ψευτοτουφεκξής και γυρολόγος, αλλά το διάφορο- διάφορο! Αμά κι η αδικία, αμαρτία απΆ το θεό, που λένε. ¶ρχοντας και μέσα στη δυστυχιά του, στάθηκε ο κυρ- Σιούλας. Αχ, τους σπούδαξα τους ανθρώπους, έξω δεν πέφτω. Εδώ είσαι κι εδώ είμαι- που λένε, γρήγορα θα τα καταφέρει ο άνθρωπος. Μόνο νΆ αφήσει το ταμπάκικο, προκοπή δεν έχει άλλο. Δύσκολο; Δύσκολο! Τόσα χρόνια, τόσες γενιές! Από πατέρα ταμπάκο κι από παππού ταμπάκο?Δεν είναι σαν εμάς τους γύφτους, όπου γης-πατρίς! Ξεβράκωτοι και με δίχως σπίτι, αλλά τουλάχιστο έχουμε το λεύτερο να πάμε όπου θέμε, το λεύτερο να καταπιανόμαστε μΆ ό,τι λάχει, αρκεί να βγαίνει το καρβέλι. Τι έχουμε να χάσουμε; Ντροπή δεν είναι, δουλειά είναι, τι θα πει;
Μωρέ, καλά έκανες, γύφτο! Κρίμα τον άνθρωπο, κρίμας τα παιδάκια του. Το βλέπω, αλλάζουν οι καιροί. Αλλάζουν, που να με πάρει, αλλάζουν. Και θα ΅ ρτει ουλωνών η σειρά. Σήμερα εσύ- αύριο εγώ. Αν δε βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο, στην ανάγκη, χαθήκαμε όλοι οι φουκαράδες?Ποιος ξέρει κι εμένα τι θα μου φέρουν οι καιροί, κι αν θα βρεθεί και για μένα ένας γύφτος, να με βοηθήσει! Μα δε βαριέσαι, ο γύφτος είναι σκύλος μαύρος και λύκος μοναχός. Μήπως περιμένω να πάρω πίσω τίποτα;
¶ντε, μαζί με το κατοστάρικο, βρήκες το δάσκαλό σου, Σιούλα. ¶ρχοντας κι αφέντης με το σπίτι, τΆ αργαστήρι και τη φαμελιά σου, μπορεί να είσαι, μα ένας γύφτος στάθηκε να σε σηκώσει την ώρα που έπεφτες. Ένας γύφτος! Τι τα θες, κυρ Σιούλα, είναι κι άλλοι ανθρώποι τριγύρω σου, και τόσον καιρό δεν τους είδες, δεν τους κατάλαβες. Το ταμπάκικο ταμπούρι είχες κάνει, λες κι είχες πόλεμο.
Αμ, έχει ο καιρός γυρίσματα κι ανεμοσκορπίσματα? Σήμερα εσύ- αύριο εγώ?
Πολλοί πιστεύουν ότι η ποίηση και η λογοτεχνία σε κάνουν να φεύγεις από την πραγματικότητα. Εγώ, πάλι, νομίζω πως, ίσα-ίσα, σε κάνουν να βλέπεις την πραγματικότητα σε βάθος.
Σε μια περίοδο προεκλογική, σαν ετούτη, είναι ακριβώς αυτό που μας χρειάζεται. Ας προσπαθήσουμε να δούμε τα πράγματα από μια απόσταση ασφαλείας, ώστε νηφάλιοι και συνειδητοποιημένοι και με το ανάλογο αίσθημα ευθύνης, να πάρουμε τη σωστή απόφαση. Το ίδιο ισχύει, βέβαια, και για τους πολιτικούς μας?
29-9-2009
*Χαρά Σαΐτη. Εικαστικός και Θεωρητικός Τέχνης.