ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Το Λευκαδίτικο Καρναβάλι
- Λεπτομέρειες
- Κατηγορία: Πολιτιστικά
- Panvagil
- Πέμπτη, 02 Μαρτίου 2006 14:14
- Εμφανίσεις: 1245
- Επιμέλεια αφιερώματος: Γιάννης Ζαμπέλης
- Δήμος Μαλακάσης. Το Λευκαδίτικο καρναβάλι - Απ’ το 1880 μέχρι το 1939 (μέρος Β’)
Σημείωση: Εκ παραδρομής, στο προηγούμενο φύλλο το άρθρο δεν αποδόθηκε στον πραγματικό του συγγραφέα, που είναι ο αείμνηστος συμβολαιογράφος Δήμος Μαλακάσης. Δημοσιεύτηκε στις «Λευκαδίτικες Σελίδες», τεύχος 10, τον Μάρτιο του 1962.
Τη χρονιά με τον ιταλοαιθιοπικό πόλεμο, μια παρέα σοφίστηκε να παρουσιάσει την οικογένεια του Χαϊλέ Σελασιέ με τη συνοδεία του στη Λέσχη του Κομπίτση με πόζα και βασιλικά μεγαλεία. η λευκαδίτικη ψυχή έδειξε έτσι την έμπρακτη συμπάθεια της στο Σελασιέ, που τον μακέλευε ο Μουσολίνης, σα και νά 'ξερε πως έπειτ' από λίγα χρόνια θα είχε την τύχη του ο ελληνικός λαός από αυτόνε τον Αντίχριστο. Επίσης δύο τρία χρόνια πριν απ' το 40 μερικοί νέοι παρουσιαστήκανε στην πλατεία με κάτι μεγάλες κεφάλες από χαρτί με μεγάλες ματάρες σα καρνάβαλοι, που τις φιλοτέχνησε ο τσαγκάρης τότε Όμηρος Λαυράνος ή Κουφάκιας.
Πριν μπει το Τριώδι, απ' τα Χριστούγεννα ακόμα, ανοίγανε στην πόλη τα χοροδιδασκαλεία, που δεν ήταν τίποτ' άλλο παρά κέντρα χορού και διασκέδασης, αφού τ' αρχοντικά πάψανε να δέχονται "μάσκαρες". Τα κέντρα αυτά αντί για ορχήστρα είχανε τις ρομβίες και τις πιανόλλες. Η ρομβία ήταν ένα κράμα πιάνου και λατέρνας και έπαιζε καθορισμένους σκοπούς από ταγκό, βαλς, πόλκες -μαζούρκες και φοξ - τροτ. Απέδιδε τον ήχο με γρανάζα και έπρεπε να γυρίζεις ένα κουρδιστήρι για να βγει ο ήχος, που ήταν αρμονικότατος και γεμάτος τονικότητα. Η τελευταία ρομβία που απομένει στη Λευκάδα τώρα βρίσκεται στο σπίτι του καπετάν Νικολή Παρούση, άχρηστη και αναπολεί παλιούς ήχους και περασμένα ξεφαντώματα. Η πιανόλλα ήταν ο προπάππους του πιάνου και μια τέτοια βρίσκεται ακόμη στην κυριότητα των οικογενειών των κ.κ. Αργύρη και Βαγγέλη Γιαννουλάτου. Κάθε βράδυ τα κέντρα του χορού τ' αγκαζάριζε κάθε οικογένεια μ' όλη την παρέα της και γλεντούσανε. Απαραίτητα συμπληρώματα της ρομβίας και της πιανόλλας και γενική κάθε διασκέδασης, ήτανε ο τροβαδούρος μπάρμπα Δημήτρης Παπόρης με την αχώριστη κιθάρα του και ο γέρο -Χαμοσφακίδης ή Τσιμπλακάκιας με τη φυσαρμόνικά του, και πιο τελευταία ο Κερκυραίος Σπύρος Χαλικιάς ή Μόμολος με το βιολί του.
Επίσης, γίνονταν και οι επίσημες "χοροεσπερίδες" (όσο πάμε στα χρόνια, όλο και πιο εξευρωπαϊζόμαστε: "Εσπερίδες", δηλαδή πάει ο λαουτζίκος) των Σωματείων μας. Το προβάδισμα σε αττραξιόν, σοβαρότητα (μέχρι βλοσυρότητος), διακοσμήσεις (αρτηριοσκληρωτικές) και επισημότητες, παλιότερα είχε ο χορός της Φιλαρμονικής. Πιο πρόσφατα ο χορός του "Τηλυκράτη" πήρε τα πρωτεία, με διακοσμήσεις του συγχωρεμένου λευκαδολάτρη και άτυχου Βασίλη Σίδερη, αλλά οι προσκλήσεις του απαιτούσαν "ένδυμα χορού μέλαν", αυστηρότητες και άλλες σούπα μούπες επισημότητες. Πιο απρόσιτος στον κοσμάκη ήταν και ο χορός του "Φιλοπροόδου Ομίλου Νέων" και τα πράγματα εκεί ήταν πιο τραγικότερα, γιατί έπρεπε να πας να χορέψεις με παπιγιόνια και τα ρέστα. Νομίζανε τα Σωματεία, τότε, πως θα ξαναζωντάνευαν τα αρχοντιλίκια με τους χορούς, αλλά χάνανε τα αυγά και τα καλάθια, γιατί ο πολύς ο κόσμος έμενε "απ' όξου απ'το χορό"… Δίνανε και παίρνανε, ποια κυρία και δεσποινίδα της μεσοπόλεμης αστικής τάξης, θα παρουσιαζόντανε με τις καλύτερες (και ματαιόδοξες συνάμα) τουαλέττες, γιατί κάνανε και παρωδείες καλλιστείων για την εκλογή της "μις Λευκάς"! Τότε ήτανε που σε κάποια καλλιστεία, απευθυνόμενος προς την Ελλανόδικη Επιτροπή, ο βέρος και αξέχαστος Λευκαδίτης Στάθης Τζεβελέκης, είπε μια φράση που έμεινε στα χρονικά: "Θα την βγάλουμε τη μις, ε!!", κάνοντας συγχρόνως και μια χαρακτηριστική χειρονομία προς το στήθος του, που εννοούσε την αφθονία ορισμένου σημείου του σώματος της μελλούσης μις Λευκάς, που πραγματικά ήταν μία, κατά τα άλλα, αξιοπρεπεστάτη κυρία, με πελωρίους στηθιαίους εξώστες. Μετά παρουσιάστηκε στα πράματα και ο όμιλος "ΟΡΦΕΥΣ", που άρχιζε να δίνει αποκριάτικους χορούς με επιτυχία και μεγάλη συμμετοχή λαού και οι κούφιες επισημότητες χάνανε έδαφος στους ετήσιους χορούς του ομίλου αυτού, κι έτσι το μαζικό γλέντι του κοσμάκη ήταν μεγαλύτερο.
Κούλουμα
Την Καθαρή Δευτέρα εξακολουθούσε το γλέντι στον Κάμπο με τα σαρακοστιανά. Ο κοσμάκης γιόρταζε τα κούλουμα και πήγαινε όθε μπορούσε με τα ποδάρια, με κάτι αυτοκίνητα σακαράκες, με κάρρα και μονόξυλα. Παίρνανε μαζί τους ταραμάδες, χαλβάδες, σπετονίκια, αχινιούς, χάβαρα, χλωροκρέμμυδα, μπόλικο κρασάκι -τη χαρά του Θεού- και στρωνόντανε στις λιακάδες της Σπασμένης Βρύσης, τ' ¶η Γιαννιού, της ¶για Κατερίνης, της Φανερωμένης, τ' ¶η Θωμά και Κουζουντελιού και χορεύανε με φωνόγραφα, τραγουδάγανε με κιθάρες και μαντολίνα, "φαρομανάγανε" με τις γυναίκες τους και τα παιδάκια τους και μετά το σούρουπο γυρίζανε ξέγνοιαστοι, μισομεθυσμένοι κι ολοκάθαροι στην ψυχή και στην καρδιά, για ν' αρχίσουνε την άλλη μέρα το σκληρό αγώνα με το τσαγκαροσούβλι, το μιστρί, το πέζο, τα δίχτια, με τις τέχνες τους… Έτσι περνούσαν οι Απόκριες και τα Κούλουμα, με το λευκαδίτικο σπίρτο, με τα αθώα πειράγματα, τη φίνα σάτιρα που μορφώνει και που δείχνει τη ζεστασά του λαού μας.
Απ' το 45 και δω η Λευκάδα άλλαξε. Οι παληότεροι πεθάνανε και οι νεότεροι -ο λαός και όσοι παραστένανε τους αρχόντους- πήρανε τα "πάρακλα" και άλλοι βρίσκονται στην Αθήνα, στους Καναδάδες, στις Αουστράλιες κι άλλοι στα Σικάα, και όπου αλλού τους έριξε η μαύρη μοίρα. Οι νέοι μας πήραν των ομματιών τους και φύγανε για τις Ευρώπες. Τέλος έγινε μια βαθειά διαφοροποίηση σ' όλα τα κοινωνικά μας στρώμματα και τα έθιμα. Έλλειψε η χαρά και ο καθένας μας διαγουμίζεται απ' τη φτώχεια και το σκληρό αγώνα για την επιβίωση.
Παρ' όλ' αυτά όμως δεν πρέπει να χάσει το θάρρος ο λαός μας, γι' αυτό θα ήταν πιο σωστό ν' αναβιώσουμε το παληό Λευκαδίτικο Καρναβάλι. Οι δυνατότητες υπάρχουν και ο λευκαδίτης είναι πάντα έτοιμος ν' αρχίση τα χωρατά και τη χαρούμενη στιχομυθία του, βρίσκεται αλέστος για να σατυρίσει το καθετί, ακόμα και την κακοδαιμονία, τη φτώχια του. Χρειάζεται μονάχα πρωτοβουλία, όρεξη και αισιοδοξία, γιατί η ψυχή του λαού δεν αλλάζει ποτέ, με τίποτα.
Το χάσκαρι
Το χάσκαρι ήταν αποκριάτικο έθιμο – παιχνίδι. Μία από τις Κυριακές της Αποκριάς (συνήθως την τελευταία) στο δείπνο, οι Λευκαδίτες έκαναν το χάσκαρι. Από μια κλωστή, δεμένη ψηλά στο ταβάνι, πάνω ακριβώς απ’ το τραπέζι, κρεμούσαν ένα κομμάτι μαντολάτο, το ωθούσαν περιστροφικά και οι παρακαθήμενοι, χωρίς να χρησιμοποιούν τα χέρια τους, προσπαθούσαν να το πιάσουν δαγκώνοντάς το. Εκείνος που θα κατόρθωνε να το πιάσει ήταν ο νικητής και ο τυχερός της χρονιάς. Το ίδιο παιχνίδι παίζεται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, με τη διαφορά ότι στην άκρη της κλωστής αντί για αυγό έδεναν ξεφλουδισμένο ένα σφιχτοβρασμένο αυγό και το λένε «χάσκα». Πήρε το όνομά του το παιχνίδι απ’ το θέαμα που παρουσιάζουν οι παίχτες, που χάσκουν με ανοιχτό το στόμα στην προσπάθειά τους να δαγκώσουν το αιωρούμενο αντικείμενο.
(Βλ. και Παναγιώτη Ματαφιά (Νότη Μπρανέλου), Απ’ τον Αη-Μηνά ίσαμε τον Πόντε, Αθήνα 1992)








