Προσφορές
ribbon

Summer Dream

Summer Dream

Τα πολυτελή στούντιο και μεζονέτες μας βρίσκονται κοντά στην πόλη, σε ήσυχο σημείο, στην καρδιά του ελαιώνα...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ribbon

Villes Odysseas

Villes Odysseas

The "Villes Odysseas" complex has 6 villas and it is very close to cosmopolitan Nidri...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ribbon

Summer Dream

Summer Dream

Τα πολυτελή στούντιο και μεζονέτες μας βρίσκονται κοντά στην πόλη, σε ήσυχο σημείο, στην καρδιά του ελαιώνα...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ribbon

View of Ionio

Rania Studios

Χτισμένα μέσα σε 3500τ.μ. σε μια ήσυχη και καταπράσινη περιοχή...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ: Μια ευτυχής συγκυρία;


Πολλές φορές έχω ακούσει τους φίλους μου, εδώ στη Λευκάδα να διατείνονται με καμάρι ότι τα Επτάνησα δε γνώρισαν Τουρκοκρατία, γι αυτό και είχαν πρόοδο στις τέχνες και στα γράμματα, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Στο επιχείρημα αυτό εστιάζεται η προσήλωση στην Επτανησιακή Σχολή, ένα λόγιο και εικαστικό ιδίωμα, που σίγουρα χαρακτήριζε την περιοχή (κι όχι μόνο) τον 17ο και τον 18ο αι.
Ενώ θα περίμενε κανείς, η χρήση του όρου «Βενετοκρατία» να παραπέμπει στην έννοια ενός αποικιοκρατικού ελέγχου των ελληνικών περιοχών (Επτάνησα ? Κρήτη), οι περισσότεροι τον συνδέουν με τα λαμπρά επιτεύγματα του ελληνισμού στα γράμματα, τις τέχνες, το εμπόριο. Συγκαλύπτεται, βέβαια, εδώ, η προτίμηση σΆ ένα καθεστώς Δυτικό/ευρωπαϊκό, έναντι στο Ανατολικό/μουσουλμανικό των Τούρκων, κάτω από το οποίο οι Έλληνες μεγαλουργούσαν μαζί τον αναγεννησιακό πολιτισμό μιας τεράστιας «καπιταλιστικής» (δηλ. εμποροοικονομικής με ιμπεριαλιστικές διαθέσεις) δύναμης. Με απλά λόγια οι Βενετοί ? ως Ευρωπαίοι- είναι καλύτεροι κατακτητές από τους αλλόπιστους, βάρβαρους Τούρκους.

Η αντίληψη αυτή κρυσταλλώθηκε τον 19ο αι., εποχή του ρομαντισμού, όπου κάθε τι ευρωπαϊκό θεωρείται «πολιτισμός», όπου οι λόγιοι και οι καλλιτέχνες σπουδάζουν στην Ευρώπη, όπου ο ευρωπαϊκός εξαστισμός είναι το κοινωνικοπολιτικό πρότυπο, σε μια Ελλάδα που προσπαθεί να σταθεί σαν κράτος, αντιγράφοντας αγωνιωδώς τα δυτικά πρότυπα, όσο πιο πρόχειρα μπορεί.

Το παράδοξο είναι ότι την ίδια εποχή ο όρος «Φραγκοκρατία» ήταν συνώνυμος με μια ξένη προς την ελληνική ταυτότητα κυριαρχία, που μισούσε την ελληνορθόδοξη παράδοση ? κατάλοιπο της διαφοράς των εκκλησιών ως προς το δόγμα και ως προς τις περιοχές εξουσίας. Εδώ, ίσως, βασίζεται η ιδέα των σημερινών «βυζαντινόπληκτων» για αναθεώρηση της Επτανησιακής Σχολής ως Δυτικότροπης και ως εκ τούτου ανίκανης να εκφράσει το ορθόδοξο δόγμα, και γι αυτό κατάπτυστης και άξιας να σβήσει απΆ τη μνήμη(!).

Το ζήτημα είναι οπωσδήποτε ευρύτερο και αφορά στην κατανόηση της ίδιας της ιστορίας μας. Και δεν είναι εύκολο να σχηματίσουμε μια πολύπλευρη εικόνα της, αν δε μελετήσουμε την ιστορία των κατακτητών της, αν δε δούμε με καθαρή ματιά και χωρίς τοπικιστικές ή άλλου είδους προκαταλήψεις την ελληνική εμπειρία της εποχής ως μια ιστορία αποικιοκρατίας και κατοχής.

Εφόσον, το 1294, η Λευκάδα δόθηκε ως προίκα στον Ιωάννη Ορσίνι, όπου ο ντόπιος πληθυσμός θεωρούνταν κτήμα του κόμη και χαρακτηριζόταν «βάρβαρος» και «άγριος», πώς μπορεί αυτό να συνδυαστεί με την αντίληψη ότι οι απαρχές του σύγχρονου ευρωπαϊκού εξαστισμού βρίσκονται στη Βενετοκρατία;

«Και καταφρονούντες μέμφονται και κατηγορούντες ελέγχουν ημάς οι Λατίνοι και λέγουσι ότι δια τας αμαρτίας ημών και δια το μη ορθώς φρονείν ημάς, απολέσαμεν τη βασιλεία μας?», επισημαίνει με πίκρα ο χρονικογράφος της εποχής Γ. Φραντζής.
Η πολιτική της Βενετίας απέναντι στον ελληνισμό υπαγορευόταν πάντα από τα εμποροναυτικά της συμφέροντα. Ως το 1550 αντιμετωπίζει εχθρικά τους ορθόδοξους Έλληνες. Από το 1570 ως το 1669 με την οριστική πτώση της, επιδιώκει τη συμπαράσταση και το συνεταιρισμό της με τους Έλληνες, επειδή έχει εμπλακεί στο θανάσιμο αγώνα με τους Οθωμανούς, για την κυριαρχία των θαλάσσσιων εμπορικών δρόμων. Εδώ, λοιπόν, κρύβεται η σαθρή ανιστορικότητα και των δύο παράλληλων αντιλήψεων: της βυζαντινοελληνορθόδοξης απΆ τη μια, και της δυτικοευρωπαϊκότροπης απΆ την άλλη.

Για να μιλήσω πιο απλά, οι κατακτητές είναι πάντα κατακτητές και δε χαρίζουν τίποτα. Κοιτάζουν το δικό τους συμφέρον. Ως τον 16ο -17ο αι. επιβεβαιώνουν την υπεροχή τους χρησιμοποιώντας τους ντόπιους σαν σκλάβους. Αργότερα που τους χρειάζονται, συμμαχούν μαζί τους, δίνοντάς τους κάποια προνόμια. Την ίδια εποχή έχει ανθίσει στην Ιταλία η Αναγέννηση και το Μπαρόκ. Παράλληλα οι Τούρκοι δεν ασχολήθηκαν με τις εκκλησίες, σαν μουσουλμάνοι που ήταν. Αντίθετα οι Βενετοί, ως καθολικοί χριστιανοί, επεδίωξαν να μετατρέψουν τους ναούς σε πιο οικείους τόπους γι αυτούς.

Η απολυταρχική εξουσία προσπαθεί να σταθεροποιηθεί πνίγοντας τις τοπικές αυτονομίες, επεμβαίνοντας στην κοινωνική διαστρωμάτωση και καλλιεργεί πρότυπα ανάλογα με εκείνα των κέντρων εξουσίας. Οι εικόνες αποτελούν εργαλεία πειθούς και κυριαρχίας. Ο περίφημος Παναγιώτης Δοξαράς (1662-1729) μετέφερε βενετικά εικαστικά πρότυπα, για να φιλοτεχνήσει την οροφή του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα. Κι εκείνος, όπως κι οι μεταγενέστεροι Επτανήσιοι ζωγράφοι, εξέφρασαν την ταύτισή τους με την κυρίαρχη ιδεολογία των παραγγελιοδοτών τους. Έχει σημασία εδώ να συνδεθεί αυτό με την εξάρτηση της οικογένειας Δοξαρά από το κέντρο εξουσίας: ο ίδιος και η οικογένεια του πολέμησε στο πλευρό των Βενετών, πράξη για την οποία τιμήθηκε με τον τίτλο του ιππότη!

Αν προσθέσουμε και την κάλυψη των αναγκών μιας πολύ εκτεταμένης πελατείας (εξαγωγές πολλών έργων στην Ιταλία), θα καταλάβουμε γιατί οι καλλιτέχνες προσαρμόστηκαν στις αισθητικές προτιμήσεις των πελατών τους, που δεν ήταν άλλοι παρά οι Βενετοί κατακτητές ή οι ντόπιοι που διαχειρίζονταν κάποια εξουσία. ¶λλωστε, τα περισσότερα έργα είναι αντίγραφα από ιταλικές χαλκογραφίες, που ήταν στη «μόδα» εκείνη την εποχή.

Τα πράγματα φαίνονται μπερδεμένα κι είναι ακόμα πιο περίπλοκα. Σίγουρα έχουμε ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών στη Βενετοκρατία. Σίγουρα κατακτητές και κατακτημένοι επηρέασαν αλλήλους με δημιουργικά δάνεια. Πάντα, όμως, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γενικότερο ιστορικό πλαίσιο. Το λάθος είναι να επιλέγουμε απΆ την ιστορία μόνο αυτό που μας βολεύει για να αισθανθούμε εθνικά δικαιωμένοι. Αυτή η επιλεκτική μνήμη είναι, ίσως, η πιο χαρακτηριστική (και αδικαιολόγητη) αδυναμία της φυλής μας.

Υ.Γ. Κι όσο για τις δυτικότροπες επτανησιακές ζωγραφιές στις εκκλησιές μας, αν μη τι άλλο, ας τις σεβαστούμε κι ας τις διατηρήσουμε, τουλάχιστο σαν τεκμήρια μιας εποχής που πέρασε ανεπιστρεπτί.

ΧΑΡΑ ΣΑΪΤΗ
Εικαστικός και θεωρητικός της τέχνης

ribbon

Summer Dream

Summer Dream

Τα πολυτελή στούντιο και μεζονέτες μας βρίσκονται κοντά στην πόλη, σε ήσυχο σημείο, στην καρδιά του ελαιώνα...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ribbon

Villes Odysseas

Villes Odysseas

The "Villes Odysseas" complex has 6 villas and it is very close to cosmopolitan Nidri...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ribbon

Summer Dream

Summer Dream

Τα πολυτελή στούντιο και μεζονέτες μας βρίσκονται κοντά στην πόλη, σε ήσυχο σημείο, στην καρδιά του ελαιώνα...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

ribbon

View of Ionio

Rania Studios

Χτισμένα μέσα σε 3500τ.μ. σε μια ήσυχη και καταπράσινη περιοχή...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

top