«ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΗΣ» ΟΙΝΟΣ ΕΥΦΡΑΙΝΕΙ ΚΑΡΔΙΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
- Λεπτομέρειες
- Κατηγορία: Πολιτιστικά
- Panvagil
- Παρασκευή, 23 Οκτωβρίου 2009 03:00
- Εμφανίσεις: 761
Τρύγος, θέρος, πόλεμος!
Από το μακρινό Καύκασο ήρθε στην Ελλάδα το αμπέλι. Ο παππούς Νώε, το έλαβε ως δώρο Θεού μετά τον κατακλυσμό. Από κει πέρασε στη Μικρά Ασία και τη Θράκη, όπου και η λατρεία του Διόνυσου και οι μαινάδες. Ήρθε για να γίνει το κατεξοχήν ελληνικό προϊόν, για να λατρευτεί ως ιερό, για να καθαγιασθεί ως αίμα Χριστού. Στα πετρώδη, άγονα και ξερά εδάφη, λιτοδίαιτο και σιωπηλό, ευδοκίμησε με την περιποίηση και την αγάπη των ανθρώπων. Το μισό χρόνο μια ξερή κουτσούρα, που αρχίζει σιγά σιγά να πρασινίζει, για να δώσει το φθινόπωρο το γλυκό και μυρωδάτο καρπό του, γεμάτο ζάχαρη και νοστιμάδα: το σταφύλι. Από εκεί, ξεκινάει η διαδικασία της επεξεργασίας. Ο μούστος, η μουσταλευριά, τα μουστοκούλουρα, το σουτζούκι (αρμαθιά καρύδια βουτηγμένα σε μουσταλευριά), οι σταφίδες. Το κρασί, το τσίπουρο. Ως και χρώμα ζωγραφικής βγαίνει από τα ξερά τσίπουρα και την κρασολάσπη στα κατακάθια των βαρελιών.
ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Ο τρύγος γινόταν με γέλια και χαρές στην αρχαιότητα. Πάντα υπήρχε η συνοδεία αυλού, για να ξεσηκώνει τους εργάτες και να ρυθμίζει το ρυθμό της δουλειάς. Ο φορητός ξύλινος «ληνός» είχε μια ελαφριά κλίση για να χύνεται ο χυμός σ΄ ένα αγγείο. Πατούσαν τα σταφύλια με τα πόδια στηριζόμενοι σΆ ένα μπαστούνι για να μη χάνουν την ισορροπία τους.
Από τη Μινωική Κρήτη ήταν γνωστή η καλλιέργεια της αμπέλου. Οι χωρικοί ήξεραν να κλαδεύουν τα αμπέλια χαμηλά ή τα άφηναν λίγο ψηλότερα από το ύψος του ανθρώπου. Τα φύτευαν σε κατάλληλα διαμορφωμένα πεζούλια, περιφραγμένα με ξερολιθιά, που στην κορυφή της έβαζαν αγκάθια, για να αποτρέπουν τα ζώα. Όργωναν τη γη σε μικρό βάθος και φύτευαν τα αμπέλια τους σε γραμμές και σε απόσταση ενός μέτρου. Το Φλεβάρη τα κλάδευαν, το Μάρτη τα έσκαβαν δυο φορές με το τσαπί, τα κορφολογούσαν στις αρχές του καλοκαιριού. ¶λειβαν τους κορμούς με ιξό, ένα είδος φυσικής πίσσας, για να προστατέψουν από τα σκουλήκια του ξύλου. Αφού έκοβαν τα σταφύλια, τα μετέφεραν σε πανέρια για να τα απιθώσουν καμιά δεκαριά μέρες στον ήλιο, να ανεβάσουν τα γράδα τους. Έπειτα τα έβαζαν πέντε μέρες στη σκιά κι από κει τα πατούσαν μέσα σε πήλινους κάδους, για να γεμίσουν κατάλληλα πήλινα πιθάρια. Σε πενήντα μέρες άνοιγαν το καινούργιο κρασί με γιορτές, χορούς και τραγούδια.
Γνώριζαν επίσης, τη σύγχρονη μέθοδο της «φυσικής καλλιέργειας». ¶φηναν το αμπέλι να αναπτυχθεί δίπλα σε μεγάλα δέντρα, συνήθως ελιές. Εκείνο πιανόταν πάνω στο δέντρο και ανέβαινε ως και δέκα μέτρα. Δε χρειαζόταν κλάδεμα ή σκάψιμο και γέμιζε πολύ καλής ποιότητας σταφύλια.
Στο κρασί δεν έβαζαν ρετσίνι αλλά μόνο λίγο γύψο για να το γλυκάνει και να το καθαρίσει. Μπορεί να έβαζαν και κάποια αρωματικά, όπως γλυκάνισο και κέδρο, θυμάρι, μέντα ή ακόμα και μέλι. Κάποτε έφτιαχναν και κρασί ψημένο. Για να το διατηρήσουν έριχναν στο κρασί νερό από τη θάλασσα (θαλασσίτης οίνος). Το κρασί που ήταν προορισμένο να πουληθεί στην αγορά, το συσκεύαζαν σε ασκιά από δέρμα κατσίκας ή χοίρου, ενώ εκείνο που θα εξαγόταν το έβαζαν μέσα σε πιθάρια ή αμφορείς. Οι πήλινοι αμφορείς ήταν επιχρισμένοι με πίσσα στο εσωτερικό τους και υπήρχε η σφραγίδα του εμπόρου και των τοπικών αρχόντων στις λαβές τους, ως εγγύηση για την ποιότητα τους.
Οι αρχαίοι πρόγονοί μας θεωρούσαν το κρασί ιερό και απεχθάνονταν τη μέθη. Στη Μινωική Κρήτη έπιναν το κρασί ανέρωτο, όχι όμως και στην κλασσική Αθήνα. Κεντρική θέση στα συμπόσια κατέχει ο «κρατήρ», ένα δοχείο όπου έβαζαν το κρασί. Από εκεί, ο «συμποσίαρχος», ένα πρόσωπο που με κλήρο οριζόταν κάθε φορά, κανονίζει την αναλογία νερού – κρασιού, πίνει μια κούπα στην υγειά κάθε καλεσμένου και ορίζει πόσες κούπες θα πιει κάθε συνδαιτυμόνας. ¶κρατος οίνος δε συνηθιζόταν, παρά μόνο «κρασί», δηλαδή νερωμένος οίνος. Μάλιστα, οι συμποσιαστές, αφού έπλεναν χέρια και πόδια, πρώτα έτρωγαν φαγητό και μετά άρχιζαν να πίνουν κρασί, μασουλώντας εδώ κι εκεί τα «τραγήματα»: σταφίδες, καρύδια, στραγάλια. Τα κρασιά της Θάσου, της Λέσβου, της Ρόδου, της Χίου ήταν φημισμένα και είχαν θεσπιστεί περιοριστικοί νόμοι από την πολιτεία, για να προλαβαίνουν τις απάτες και να διασφαλίζουν την ποιότητα του προϊόντος.
ΣΗΜΕΡΑ
Ο αρχαιότερος αμπελώνας θεωρείται σήμερα πως είναι εκείνος της Σαντορίνης, με αυτόριζα κλήματα ως και 300 χρονών. Πιστεύω – χωρίς να έχω στοιχεία- ότι και στη Λευκάδα πρέπει να υπάρχουν πολύ παλιές ρίζες, αφού το «Βερτζαμί» είναι μια ντόπια ποικιλία που δεν προσβάλλεται εύκολα από ασθένειες, ώστε να καταστραφεί από φυλλοξήρα, όπως άλλα αμπέλια. Εκείνο μόνο που το καταστρέφει είναι η αδιαφορία και η γενικότερη βαρβαρότητα, η οποία επιδοτεί το ξερίζωμα των αμπελιών, γιατί τάχα είναι ασύμφορα.
Έτσι, γέμισε η Ελλάδα Cabernet Sauvignon και Merlot και χάνονται οι παλιές ποικιλίες. Πού είναι το «Λημνιό», που αναφέρεται από τον Αριστοτέλη ως «Λημνία άμπελος»; Πού είναι οι 600 διαφορετικές ελληνικές ποικιλίες, με τα πλούσια χρώματα και αρώματα;
Φέτος τα σταφύλια έμειναν ατρύγητα στη Λευκάδα, γιατί δεν βρέθηκαν αγοραστές. Ίσως πρέπει πρώτα να έχουμε εμπιστοσύνη σε ένα ιδιαίτερο προϊόν του τόπου μας. Μετά, πρέπει να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά, για να το διαχειριστούμε σωστά. Δεν είναι τυχαίο, ότι στο χρηματιστήριο των κρασιών – ναι, το κρασί έγινε είδος life-style και κοινωνικής ταυτότητας- οι ξένοι οινόφιλοι έχουν βαρεθεί την ομοιομορφία των γαλλικών ποικιλιών και ψάχνουν τις ιδιαιτερότητες των τοπικών παραγωγών. Το Ξινόμαυρο της Νάουσας, το Ασύρτικο Σαντορίνης, το Αγιωργίτικο της Νεμέας, το Μοσχοφίλερο της Μαντίνειας, είναι κρασιά που έχουν γίνει περιζήτητα στην παγκόσμια αγορά. Γιατί όχι και το Βερτζαμί της Λευκάδας!
Όταν αγαπάμε τον τόπο μας, σεβόμαστε τον εαυτό μας. Είτε είμαστε στα κέντρα λήψης αποφάσεων, είτε ο τελευταίος τροχός της αμάξης. Αλίμονο στις κοινωνίες όπου το ατομικό κέρδος μπαίνει πάνω από το συλλογικό. Αντί να διασφαλίσουμε την ονομασία προέλευσης του λευκαδίτικου κρασιού, να το αναδείξουμε σε μείζον τοπικό προϊόν, ώστε και οικονομικά οφέλη να υπάρχουν σε όλα τα επίπεδα, αλλά και να διατηρηθεί μια ντόπια ποικιλία, (δηλαδή να διατηρηθεί ο πολιτισμός), εμείς αναλωνόμαστε σε μικροπολιτικές, επιφανειακές, κοντόφθαλμες λύσεις. Ένας παρακμάζων συναιτερισμός, μια μίζερη νοοτροπία της άρνησης και της νωθρότητας, σίγουρα δεν είναι ούτε αυτό που αρμόζει ούτε αυτό που αξίζει στην εξαιρετική ποιότητα του κρασιού μας και στην ιστορία του..
21-10-2009
*Χαρά Σαΐτη. Εικαστικός και Θεωρητικός Τέχνης.








